Ścieżka A: Biologia
A1: Kim są ptaki drapieżne?
Sokół jest bliżej spokrewniony z papugą niż z jastrzębiem. Ten moduł wyjaśnia, jak to możliwe i co w ogóle znaczy słowo „drapieżnik”.
- lekcji
- 5
- gatunków z atlasu
- 18
- nauki + zadania
- ok. 3 h
- quiz
- 1
Sokół wędrowny, ptak siedzący. Fot. Mykola Swarnyk, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Co czyni drapieżnika drapieżnikiemCzapla łowi ryby, a kruk je padlinę, a jednak żadnego z nich nie nazywamy ptakiem drapieżnym. Poznasz cztery cechy, które razem czynią ptaka łowcą, i zobaczysz, dlaczego dzierzby, wydrzyki i kariamy zostają za tą granicą, a sępy przed nią.
- Lekcja 2: Drzewo rodowe, czyli taksonomia i filogenezaJeszcze w XX wieku orły, jastrzębie i sokoły stały w jednym rzędzie, ale badania DNA rozdzieliły je na dwie odległe gałęzie drzewa ptaków. Zobaczysz, jak wygląda dzisiejsze drzewo rodowe drapieżników, czym jest ewolucja zbieżna i dlaczego kondory tak długo nie miały na nim stałego miejsca.
- Lekcja 3: Rodziny i ich różnorodność na świecieNajmniejsze dzienne drapieżniki świata, sokoliki, są wielkości wróbla, a kondor wielki ma ok. 3 m rozpiętości skrzydeł. Poznasz rodziny ptaków drapieżnych od jastrzębiowatych po sowy, a po drodze rybołowa z odwracalnym palcem i sekretarza, który zabija węże kopnięciami.
- Lekcja 4: Drapieżniki Europy i Polski, czyli przegląd grupOrzeł iberyjski nie żyje nigdzie poza Półwyspem Iberyjskim, a sępy do Polski tylko zalatują. Przypiszesz drapieżniki Europy i Polski do grup, zobaczysz, czego w Polsce nie spotkasz, i poznasz trzy pytania, które warto zadać przy każdym nowym gatunku.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i projektCzapla siwa, gąsiorek, kariama: który z nich jest ptakiem drapieżnym? Najpierw quiz, który zalicza moduł (próg 80%), potem ćwiczenia z takich przypadków granicznych, drzewo rodowe rysowane z pamięci i sortowanie atlasu, a na koniec projekt: jeden gatunek, trzy nazwy i jego miejsce w systematyce.
Zakres
Moduł otwiera ścieżkę A. Porządkuje pojęcia, na których opierają się kolejne moduły: jakie grupy ptaków nazywamy drapieżnymi, jak są ze sobą spokrewnione (i jak bardzo nie są), ile ich jest na świecie i które z nich spotkasz w Europie i w Polsce.
To moduł o biologii i systematyce, nie o rozpoznawaniu w terenie. Rozpoznawanie jest w ścieżce B, zaczynając od modułu B1 · Metoda.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Wymienić cechy, które razem czynią ptaka drapieżnikiem, i wyjaśnić, dlaczego dzierzba, wydrzyk czy kruk nim nie są.
- Nazwać główne rzędy i rodziny ptaków drapieżnych: szponiaste, sokołowe, sowy i kondory (sępy Nowego Świata).
- Wyjaśnić, dlaczego sokoły są bliżej papug i wróblowych niż jastrzębi i co to mówi o ewolucji zbieżnej.
- Opisać różnorodność drapieżników na świecie: przybliżoną liczbę gatunków i rozpiętość rozmiarów.
- Przypisać ptaki drapieżne Europy i Polski do właściwych grup systematycznych.
Systematyka ptaków zmienia się wraz z nowymi badaniami DNA. Różne listy (np. IOC, Clements/eBird, BirdLife) bywają ze sobą niezgodne co do rangi niektórych grup i liczby gatunków. Dlatego liczby w tym module są przybliżone, a miejsca, w których naukowcy wciąż się spierają, są wyraźnie oznaczone.