Ścieżka A: Biologia
A6: Ochrona
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu za zabicie jastrzębia dostawało się nagrodę, a sokół wędrowny znikał z Europy. Dziś bieliki gniazdują pod Warszawą, a kondory znów latają nad Kalifornią. Ten moduł opowiada, jak do tego doszło i co wciąż jest zagrożeniem.
- lekcji
- 5
- gatunków z atlasu
- 6
- nauki + zadania
- ok. 4 h
- quiz
- 1
Orłosęp, w locie. Fot. Giles Laurent, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Zagrożenia dawniej i dziśW Hiszpanii przez lata główną przyczyną śmierci orła iberyjskiego było porażenie prądem na słupach energetycznych. Zobaczysz, dlaczego ptaki drapieżne są tak wrażliwe na każde zagrożenie, jak tępiono je dawniej jako „szkodniki” i co zagraża im dziś: trucizny, linie energetyczne, farmy wiatrowe i utrata siedlisk.
- Lekcja 2: Trucizny: DDT, diklofenak, ołówTrzy substancje, trzy różne mechanizmy i trzy lekcje dla ochrony przyrody. Wszystkie łączy to samo: truciznę dostarcza ptakom człowiek, zwykle zupełnie nieświadomie.
- Lekcja 3: Historie sukcesuOchrona ptaków drapieżnych to jedna z największych historii sukcesu w ochronie przyrody. Poniżej znajdziesz najważniejsze przykłady. Przy każdym zwróć uwagę na pytanie: co właściwie zadziałało?
- Lekcja 4: Ochrona w praktyceLokalizacji stref ochronnych wokół gniazd bielików i orłów celowo się nie publikuje, żeby nie ułatwiać życia fotografom i przestępcom. Poznasz prawo, które chroni ptaki drapieżne w Polsce i w Europie, dowiesz się, co zrobić, gdy znajdziesz martwego lub rannego ptaka, i co możesz dla nich robić na co dzień.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i projektJedna budka dla pustułki albo okno oklejone gęstym wzorem to już realna ochrona. Najpierw quiz, który zalicza moduł, potem mapa zagrożeń dla trzech gatunków i obserwacja gniazda sokoła wędrownego przez kamerę, a na koniec projekt „Moja cegiełka”: jedno zadanie dla ptaków do wykonania w ciągu miesiąca.
Zakres
Zagrożenia dawne i współczesne (prześladowanie, trucizny, linie energetyczne, utrata siedlisk), trzy wielkie „historie chemiczne” (DDT, diklofenak, ołów), najważniejsze sukcesy ochrony w Polsce, Hiszpanii i na świecie oraz to, jak działa ochrona w praktyce: prawo, strefy ochronne i to, co możesz zrobić sama.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Wymienić najważniejsze zagrożenia dla ptaków drapieżnych dawniej i dziś oraz wyjaśnić, dlaczego drapieżniki są na nie szczególnie wrażliwe.
- Opisać mechanizm działania DDT, diklofenaku i ołowiu oraz ich skutki dla sokołów, sępów i orłów.
- Opowiedzieć co najmniej cztery historie sukcesu (bielik, sokół wędrowny, orzeł iberyjski, kondor kalifornijski) i wskazać, co w nich zadziałało.
- Wyjaśnić, jak chronione są ptaki drapieżne w Polsce i UE (ochrona ścisła, strefy ochronne, dyrektywa ptasia, CITES).
- Wiedzieć, jak zareagować, gdy znajdziesz otrutego lub postrzelonego ptaka, i jak pomagać na co dzień.
Liczebności populacji zmieniają się z roku na rok, a różne źródła podają różne szacunki. Liczby w tym module są przybliżone („ok.”, „ponad”) i służą do zrozumienia skali zjawiska, nie do cytowania. Aktualne dane sprawdzaj u źródeł podanych w lekcji 4. Tam, gdzie nauka lub polityka nie są zgodne (np. diklofenak weterynaryjny w Europie, wpływ farm wiatrowych), jest to wyraźnie zaznaczone.