Argentawis: największy szybowiec
Argentavis magnificens żył ok. 6 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Argentyny. Znamy go z niepełnego szkieletu, więc jego rozmiary to szacunki: rozpiętość skrzydeł przypuszczalnie ok. 6 m (szacunki wahają się od ok. 5 do 7 m) i masa rzędu kilkudziesięciu kilogramów. Należał do teratornów, wymarłej rodziny bliskiej kondorom.
Jak latał tak duży ptak? Na pewno nie machając skrzydłami przez dłuższy czas: mięśnie nie dałyby rady. Symulacje (Chatterjee i in., 2007) sugerują, że szybował jak dzisiejsze kondory, korzystając z kominów termicznych i wiatru nad stokami Andów, a do startu potrzebował rozbiegu w dół zbocza albo podmuchu wiatru. Szybowanie, o którym jest A5 · Fizyka szybowania, było dla niego jedynym sposobem latania.
Kości teratornów i kondorów kalifornijskich znaleziono w smołowiskach La Brea w Los Angeles. Duże ptaki padlinożerne przylatywały tam do zwierząt uwięzionych w smole i same w niej grzęzły.
Orzeł Haasta: drapieżnik ptasiego świata
Nowa Zelandia przez miliony lat nie miała ssaków lądowych poza nietoperzami. Ich miejsce zajęły ptaki, w tym moa: nielotne olbrzymy, z których największe ważyły ponad 200 kg. Polował na nie orzeł Haasta Hieraaetus moorei.
- Był największym znanym orłem: samice ważyły przypuszczalnie 10–15 kg, wyraźnie więcej niż harpia czy bielik wschodni, najcięższe dzisiejsze orły.
- Miał jednak stosunkowo krótkie, szerokie skrzydła, ok. 2,5–3 m rozpiętości, dobre do lotu między drzewami, a nie do szybowania.
- Szpony wielkości pazurów tygrysa wbijał w miednicę moa, a drugą stopą miażdżył głowę albo szyję.
Najciekawsze w orle Haasta jest jego pochodzenie. Badania DNA (Bunce i in., 2005) pokazały, że jego najbliższymi krewnymi są małe orły, orzełek australijski i orzełek włochaty, którego znasz z cieśniny. Przodek przyleciał na Nową Zelandię jako niewielki ptak i w ciągu najwyżej kilku milionów lat urósł mniej więcej dziesięciokrotnie. To jeden z najszybszych znanych przyrostów rozmiaru u kręgowców.
Orzeł Haasta wymarł ok. 600 lat temu, wkrótce po przybyciu na Nową Zelandię Maorysów. Nie zabijały go strzały, tylko głód: ludzie w ciągu około stu lat wytępili moa, a orzeł, wyspecjalizowany w tak dużej zdobyczy, nie miał na co polować. W ustnej tradycji Maorysów przetrwały opowieści o olbrzymim ptaku nazywanym pouakai albo hokioi, które niektórzy łączą właśnie z orłem Haasta.
Sowy olbrzymy i kondory epoki lodowcowej
- Na Kubie w plejstocenie żyła sowa olbrzymia Ornimegalonyx, mierząca ok. metra wzrostu, z długimi nogami. Prawdopodobnie słabo latała albo nie latała wcale i polowała na ziemi, między innymi na duże gryzonie.
- Kondor kalifornijski w epoce lodowcowej żył w dużej części Ameryki Północnej i żywił się padliną mamutów, bizonów i leniwców naziemnych. Gdy wielkie ssaki wymarły, jego zasięg skurczył się do wybrzeża Pacyfiku, gdzie zjadał martwe foki i wieloryby. Jak w XX wieku prawie zniknął i jak wraca, opowiada A6 · Historie sukcesu.
Co łączy te historie
Olbrzymy wymierają pierwsze. Duży drapieżnik potrzebuje dużej zdobyczy i dużego terytorium, rozmnaża się powoli i nie ma gdzie uciec, gdy jego świat się zmienia. Orzeł Haasta zniknął razem z moa, kondory ustąpiły razem z mamutami. To samo grozi dziś dużym orłom i sępom, o czym jest A6 · Ochrona.
Źródła
- S. Chatterjee, R. J. Templin, K. E. Campbell, „The aerodynamics of Argentavis, the world's largest flying bird from the Miocene of Argentina”, PNAS 104 (2007)
- M. Bunce i in., „Ancient DNA provides new insights into the evolutionary history of New Zealand's extinct giant eagle”, PLoS Biology 3 (2005)
- G. Mayr, Avian Evolution, Wiley-Blackwell 2017
Mini-quiz
- Jak według symulacji latał argentawis?
- Na co polował orzeł Haasta i jak zabijał zdobycz?
- Kto jest najbliższym krewnym orła Haasta i co z tego wynika?
- Dlaczego orzeł Haasta wymarł?
- Jak zmienił się zasięg kondora kalifornijskiego po epoce lodowcowej i dlaczego?
Odpowiedzi
- Szybował, korzystając z kominów termicznych i wiatru nad stokami, a do startu potrzebował rozbiegu w dół zbocza albo podmuchu wiatru.
- Na moa, nielotne olbrzymy; wbijał szpony w miednicę, a drugą stopą miażdżył głowę albo szyję.
- Małe orły, w tym orzełek włochaty; jego przodek był niewielki i urósł mniej więcej dziesięciokrotnie w krótkim czasie.
- Bo ludzie wytępili moa, jego zdobycz, a orzeł nie miał na co polować.
- Skurczył się do wybrzeża Pacyfiku, bo wymarły wielkie ssaki, których padliną się żywił.