Ścieżka A: Biologia
A4: Rozród i życie rodzinne
Para bielików może być razem przez wiele lat, a młody orlik krzykliwy zwykle zabija w gnieździe młodsze rodzeństwo. Życie rodzinne drapieżników bywa bardzo czułe i bardzo brutalne.
- lekcji
- 5
- gatunków z atlasu
- 21
- nauki + zadania
- ok. 3 h
- quiz
- 1
Bielik, ptak siedzący. Fot. LG Nyqvist, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Pary, toki i terytoriaSamiec błotniaka upuszcza zdobycz w locie, a samica łapie ją, obracając się na grzbiet. Poznasz pięć rodzajów toków, od lotów tokowych po sczepianie się szponami, a także to, jak długo trwają pary, czego bronią terytoria i które drapieżniki zaczynają sezon w Polsce pierwsze, a które ostatnie.
- Lekcja 2: GniazdaGniazdo bielika rośnie z roku na rok i bywa tak ciężkie (setki kilogramów), że łamie konar, na którym leży, a sokoły nie budują gniazd wcale. Zobaczysz trzy strategie gniazdowania drapieżników: gniazda z gałęzi, półki skalne i cudze gniazda oraz gniazda na ziemi wśród trzcin i zbóż.
- Lekcja 3: Jaja, wysiadywanie i rodzeństwoSamica krogulca bywa prawie dwa razy cięższa od samca, a nauka wciąż nie wie na pewno dlaczego. Poznasz hipotezy o odwróconym dymorfizmie, to, ile jaj składają różne gatunki i kto je wysiaduje, oraz powód, dla którego pisklęta w jednym gnieździe różnią się wiekiem o kilka dni.
- Lekcja 4: Dorastanie i życie dorosłeWylot z gniazda nie oznacza samodzielności: młode jeszcze tygodnie, a u dużych orłów i sępów nawet miesiące, żebrzą o pokarm u rodziców. Zobaczysz, jak pisklę staje się dorosłym ptakiem, dlaczego bielik zaczyna lęgi dopiero po ok. 5 latach i jak oglądać życie rodzinne drapieżników bez szkody dla nich.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i projektEtogram, czyli lista zachowań z jednoznacznymi definicjami, to podstawowe narzędzie etologów, a zbudujesz go sama, oglądając kamerę na gnieździe. Najpierw jednak quiz, który zalicza moduł (próg 80%), potem dopasowanie gniazd do gatunków i kalendarz lęgu wybranego ptaka.
Zakres
Cały cykl rozrodu: od toków i zajmowania terytorium, przez budowę gniazda, jaja i wysiadywanie, po dorastanie młodych, pierwszy lęg i długość życia. Przykłady pochodzą głównie z gatunków Polski i południa Hiszpanii z atlasu gatunków. Na końcu jest część praktyczna: jak obserwować gniazda, nie szkodząc ptakom.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Opisać, jak drapieżniki tworzą pary i zajmują terytoria, i rozpoznać najważniejsze toki: loty tokowe, sczepianie się szponami, przekazywanie pokarmu w powietrzu.
- Porównać sposoby gniazdowania: gniazda z gałęzi u orłów, gniazda bez budowania u sokołów, kolonie sępów na skałach.
- Wyjaśnić, na czym polega odwrócony dymorfizm płciowy i przedstawić główne hipotezy, które go tłumaczą (i dlaczego żadna nie wygrała).
- Wyjaśnić, skąd się biorą asynchroniczne klucie i zabijanie rodzeństwa (kainizm), i jak dzielą się obowiązki między samicę i samca.
- Opisać rozwój piskląt, okres zależności po wylocie, wiek pierwszego lęgu i przeżywalność małych i dużych gatunków.
- Obserwować gniazdo etycznie: znać strefy ochronne w Polsce i korzystać z kamer na gniazdach, a na koniec zbudować własny etogram.
Czasy wysiadywania, wielkości zniesień i wiek pierwszego lęgu to wartości przybliżone. Różnią się między populacjami i latami, a różne źródła podają nieco inne liczby. Tam, gdzie nauka nie ma jednej odpowiedzi (np. dlaczego samice są większe), przedstawiamy hipotezy, a nie gotowe wyjaśnienie.
Moduł łączy się z innymi: o tym, jak drapieżniki zdobywają pokarm dla młodych, piszemy w A3 · Polowanie i ekologia, o zagrożeniach dla lęgów w A6 · Ochrona, a o miejscach do obserwacji w B2 · Ptaki drapieżne Polski.