Gdzie i kiedy słuchać
Czytanie: około 3 minut
Nie każda sowa odzywa się w środku nocy: sóweczka woła o zmierzchu i świcie, a uszatkę błotną spotkasz za dnia. Poznasz kalendarz głosów, miejsca w Polsce i na południu Hiszpanii, rzadkie sowy północy i zasady nasłuchu, które nie szkodzą ptakom.
Kalendarz głosów
| Gatunek | Najlepsze miesiące | Pora |
|---|
| Puchacz | I–III (także X–XI) | zmierzch, pierwsza połowa nocy |
| Puszczyk | X–XI i II–III | cała noc, zwłaszcza po zmroku |
| Puszczyk uralski | II–IV | noc |
| Płomykówka | III–VIII | noc |
| Uszatka | II–IV (samce), VI–VII (młode) | noc |
| Uszatka błotna | zimą i w czasie przelotów | dzień, zwłaszcza popołudnie |
| Pójdźka | II–V | zmierzch, noc, także dzień |
| Włochatka | III–IV | noc, najlepiej bezwietrzna |
| Sóweczka | III–IV i IX–X | zmierzch i świt |
| Syczek | IV–VIII | cała noc |
Gdzie szukać
Polska
| Miejsce | Gatunki |
|---|
| Parki miejskie, cmentarze, stare aleje | puszczyk, uszatka (zimowe noclegowiska) |
| Karpaty, Bieszczady | puszczyk uralski, sóweczka, włochatka, puchacz |
| Puszcza Białowieska | sóweczka, włochatka, puszczyk uralski |
| Doliny rzek z łąkami (np. Biebrza, Narew) | uszatka błotna |
| Stare wierzby i wsie (np. Mazowsze, Kujawy) | pójdźka |
| Kamieniołomy, skaliste doliny | puchacz |
Rzadkie sowy północy
Trzy sowy z tajgi i tundry widuje się w Polsce rzadko, ale warto je znać:
- Puszczyk mszarny — Strix nebulosa (ang. Great Grey Owl): od 2010 r. gniazduje w Lasach Sobiborskich na Polesiu Lubelskim, często na sztucznych platformach. W 2020 r. było tam 16 terytoriów, z czego 10 par lęgowych. Ogromna szara głowa w koncentrycznych kręgach, małe żółte oczy, biała „muszka” pod dziobem. Głos niski i cichy, niesie się tylko na kilkaset metrów, więc łatwo go przeoczyć. Na polskiej czerwonej liście ma status zagrożonego (EN).
- Sowa śnieżna — Bubo scandiacus (ang. Snowy Owl): rzadki gość zimowy (X–III), głównie na wybrzeżu i na północy. Siedzi na ziemi w otwartym terenie i poluje za dnia. Samce z wiekiem są prawie białe, samice i młode białe w ciemne prążki. Zimą zwykle milczy.
- Sowa jarzębata — Surnia ulula (ang. Northern Hawk-Owl): do końca 2023 r. Komisja Faunistyczna uznała ok. 51 jej stwierdzeń w Polsce, głównie zimą (np. Puszcza Białowieska, Biebrza, ujście Wisły). Wygląda i lata jak krogulec: długi ogon, spiczaste skrzydła. Siedzi wysoko na czubkach drzew i poluje za dnia.
Samiec: głos terytorialny, Szwecja, kwiecień 2025
2 kHz1 kHz00 s12 sSamiec: trel godowy, Laponia fińska, maj 2024
4 kHz2 kHz00 s7 sObserwację sowy jarzębatej albo sowy śnieżnej zgłoś do Komisji Faunistycznej, bo w Polsce to gatunki rzadkie, których każde stwierdzenie trzeba udokumentować.
Południe Hiszpanii
| Miejsce | Gatunki |
|---|
| Gaje oliwne i wioski | pójdźka, syczek (lato), płomykówka |
| Sierras (Grazalema, Cazorla, Andújar) | puchacz |
| Los Alcornocales | puszczyk, puchacz |
| La Janda, Doñana (zima) | uszatka błotna |
| Parki w miastach (np. Sewilla, Kadyks) | syczek (lato) |
Jak słuchać: praktyka
- Wybierz bezwietrzną, suchą noc. Wiatr i deszcz zagłuszają głosy.
- Zatrzymuj się co 300–500 m i słuchaj 3–5 minut w ciszy.
- Zapisz: godzinę, miejsce, kierunek głosu, jak brzmiał. Nagraj go telefonem.
- Porównaj nagranie z xeno-canto albo użyj aplikacji Merlin (rozpoznaje głosy, ale sprawdzaj jej wyniki).
Etyka: szczególnie ważna u sów
- Nie odtwarzaj głosów (wabienie) w sezonie lęgowym. Sowa traktuje nagranie jak intruza, traci czas i energię, a może nawet porzucić gniazdo.
- Nie świeć latarką prosto w sowę dłużej niż kilka sekund.
- Nie podchodź do dziupli ani gniazd. Puszczyk uralski i puszczyk bronią ich atakiem.
- Nie publikuj lokalizacji gniazd gatunków rzadkich (puchacz, puszczyk mszarny, sóweczka, włochatka).
- Wokół znanych gniazd czterech sów regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ) może wyznaczyć strefy ochronne: u puchacza i puszczyka mszarnego do 200 m przez cały rok i do 500 m od 1 stycznia do 31 lipca, u sóweczki i włochatki do 50 m.
Filmy
Źródła
