Pierzenie falami i tylna krawędź skrzydła

Skrzydło młodego ptaka

Młody orzeł wylatuje z gniazda z kompletem lotek, które wyrosły w tym samym czasie, w ciągu kilku tygodni w gnieździe. Wszystkie są więc z jednego pokolenia: tej samej długości, równie świeże, często z jasnymi końcami. Dlatego skrzydło młodego orła ma:

• równą, gładką tylną krawędź, często z wąskim, jasnym brzegiem utworzonym przez końce lotek II-rzędowych;
• dłuższe lotki II-rzędowe niż u dorosłego, przez co skrzydło młodego wygląda na szersze, a u niektórych gatunków jego tylna krawędź jest wyraźnie wygięta w literę S;
• dłuższy ogon niż u dorosłego, też często z jasnym końcem.

Ten wygląd młody ptak zachowuje przez pierwszy rok, aż do pierwszego pierzenia.

Pierzenie falami

Duży orzeł nie wymienia lotek po kolei, jedna po drugiej, od pierwszej do ostatniej, jak robi to wiele mniejszych ptaków w ciągu jednego lata. Gdyby tak robił, przez wiele miesięcy miałby w skrzydle dziury i nie mógłby sprawnie polować. Zamiast tego pierzy się falami:

1. W drugim roku kalendarzowym zaczyna wymieniać lotki I-rzędowe od tej przy nadgarstku (zob. numerację w A9 · Pióra) i dochodzi do mniej więcej połowy skrzydła, gdy zbliża się jesień i pierzenie się zatrzymuje.
2. W następnym roku ta fala rusza dalej od miejsca, w którym stanęła, a jednocześnie od nadgarstka zaczyna się druga fala.
3. Po kilku latach w skrzydle dorosłego orła biegną dwie, trzy fale naraz, a każda lotka ma inny wiek.

Biolodzy nazywają to pierzeniem falowym albo stopniowym (niem. Staffelmauser). Podobnie, kilkoma falami, wymieniane są lotki II-rzędowe.

Skrzydło ptaka w szacie przejściowej i dorosłego

Pierzenie falami zostawia ślady widoczne z daleka:

• Postrzępiona tylna krawędź. Nowe lotki II-rzędowe ptaka w szacie przejściowej są krótsze niż te, które zostały z szaty młodocianej. Przez kilka lat w skrzydle sąsiadują więc długie, stare, wyblakłe pióra z krótszymi, świeżymi, a tylna krawędź skrzydła wygląda jak schodki albo jak postrzępiona.
• Różne odcienie. Stare pióra są wyblakłe i brązowawe, nowe ciemniejsze i świeże. Pod światło i z bliska widać w skrzydle łaty różnego koloru.
• Ogon. Nowe sterówki są krótsze i mają inny wzór niż młodociane; ogon ptaka w szacie przejściowej bywa nierówny.

U dorosłego, po kilku latach, wszystkie pióra mają już wzór dorosły, a tylna krawędź skrzydła jest znowu dość równa, choć pióra wciąż mają różny wiek.

Jak to wykorzystać w terenie

Gdy widzisz dużego orła w locie, zadaj sobie trzy pytania:

1. Czy tylna krawędź skrzydła jest równa, z jasnym brzegiem? Najpewniej młody ptak w pierwszym roku.
2. Czy jest postrzępiona, z piórami różnej długości? Ptak w szacie przejściowej, w drugim, trzecim, czwartym roku.
3. Czy wzór piór jest już dorosły? To zależy od gatunku i jest tematem kolejnych dwóch lekcji.

Źródła

• D. Forsman, Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East, Christopher Helm 2016
• W. S. Clark, N. J. Schmitt, A Field Guide to the Raptors of Europe, the Middle East and North Africa, Oxford University Press 1999
• A2 · Pióra i pierzenie w tym kursie

Mini-quiz

1. Dlaczego tylna krawędź skrzydła młodego orła jest równa?
2. Na czym polega pierzenie falami?
3. Dlaczego tylna krawędź skrzydła ptaka w szacie przejściowej wygląda na postrzępioną?
4. Jak odróżnić pierzenie od uszkodzenia skrzydła?

Odpowiedzi

1. Bo wszystkie lotki wyrosły w tym samym czasie, w gnieździe, i mają tę samą długość.
2. Lotki wymieniane są od nadgarstka kolejnymi falami; fala zatrzymuje się na zimę i rusza dalej w następnym roku, a w tym czasie zaczyna się nowa, więc w skrzydle dorosłego biegną dwie, trzy fale naraz.
3. Bo obok długich, starych lotek młodocianych rosną krótsze, nowe.
4. Dziury po pierzeniu są symetryczne w obu skrzydłach.