Kształt w trudnych parach

Myszołów i trzmielojad

Najczęstsza pomyłka w Polsce i nad Cieśniną. Oba ptaki mają podobną wielkość i szerokie skrzydła, a ubarwienie obu gatunków jest bardzo zmienne. Patrz na kształt:

• Głowa: myszołów ma krótką szyję i głowę „wciśniętą” między skrzydła. Trzmielojad ma małą głowę na dłuższej szyi, wysuniętą jak u gołębia.
• Ogon: u trzmielojada dłuższy, z zaokrąglonymi rogami. U myszołowa krótki, często rozłożony w wachlarz.
• Skrzydła w szybowaniu: myszołów trzyma je w płytkie V. Trzmielojad zwykle płasko albo z lekko opuszczoną ręką.

Trzmielojad — Pernis apivorus (ang. European Honey Buzzard)

Jeśli „myszołów” ma gołębią głowę i dłuższy ogon, sprawdź, czy to nie trzmielojad. W sierpniu i wrześniu nad Cieśniną przelatują ich dziesiątki tysięcy.

Krogulec i jastrząb

Tu wielkość wprost zawodzi: duża samica krogulca bywa bliska wielkością małemu samcowi jastrzębia. Rozstrzyga kształt:

• Tułów: jastrząb jest krępy, z szeroką, „beczkowatą” piersią. Krogulec jest smukły.
• Głowa: u jastrzębia wyraźnie wystaje przed skrzydła, u krogulca jest mała i ledwie widoczna.
• Ogon: u krogulca długi, wąski, z prostym albo lekko wciętym końcem. U jastrzębia względnie krótszy i szerszy u nasady, z zaokrąglonym końcem.
• Skrzydła: jastrząb ma dłuższą rękę i tylną krawędź skrzydła wygiętą w łagodną literę S.

Jastrząb — Accipiter gentilis (ang. Northern Goshawk)

Samica jastrzębia jest wielkości myszołowa. Kiedy „krogulec” wydaje się ciężki i ma wystającą głowę, przyjrzyj się mu jeszcze raz.

Kania ruda i kania czarna

Obie mają wcięty ogon i skrzydła „złamane” w nadgarstku. Różni je to, jak bardzo:

• Ogon: kania ruda ma ogon dłuższy i głęboko wcięty. Kania czarna płytko wcięty, a rozłożony w wachlarz wygląda prawie na prosty.
• Skrzydła: u kani rudej dłuższe i węższe, mocniej odgięte w nadgarstku. Kania czarna ma krótsze, szersze skrzydła i wydaje się bardziej zwarta.

Kania ruda — Milvus milvus (ang. Red Kite)

Kiedy kania czarna rozkłada ogon, jego wcięcie znika. Ocenę wcięcia rób więc przy złożonym ogonie, a kanię rudą rozpoznasz też po długości ogona.

Kobuz i sokół wędrowny

Oba to sokoły ze spiczastymi skrzydłami, ale różnią się budową:

• Skrzydła: kobuz ma długie, wąskie skrzydła wygięte jak sierp, przez co przypomina dużego jerzyka. Sokół wędrowny ma skrzydła szersze u nasady, w kształcie trójkąta.
• Tułów i ogon: sokół wędrowny jest krępy, z szeroką piersią i względnie krótkim ogonem. Kobuz jest lekki i smukły.
• Wielkość: kobuz jest wielkości gołębia lub pustułki, sokół wędrowny wielkości wrony. Tu ptasia miarka pomaga, jeśli obok jest drugi ptak.

Kobuz — Falco subbuteo (ang. Eurasian Hobby)

Kobuz łowi ważki i jaskółki w powietrzu, więc często widzisz go w szybkim, zwrotnym locie. Sierpowate skrzydła i krótki ogon są wtedy najlepiej widoczne.

Błotniak łąkowy i błotniak zbożowy

To najtrudniejsza para tej lekcji. Dorosłe samce różnią się upierzeniem, ale samice i młode ptaki są do siebie bardzo podobne. Kształt pomaga, choć wymaga wprawy:

• Ręka skrzydła: błotniak łąkowy ma rękę wąską i spiczastą, z czterema widocznymi „palcami”. Błotniak zbożowy ma szerszą rękę z pięcioma palcami.
• Budowa i lot: łąkowy jest smuklejszy i lżejszy, w locie bywa porównywany z rybitwą. Zbożowy wydaje się nieco cięższy.

Błotniak łąkowy — Circus pygargus (ang. Montagu's Harrier)

U samic i młodych ptaków sam kształt rzadko wystarcza. Łącz go z sezonem i miejscem: zimą w Polsce błotniak łąkowy jest nieobecny, więc zimowy „błotniak z białym kuprem” to najpewniej błotniak zbożowy.

Źródła

• Forsman D., Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East: proporcje rozdzielające pary
• Svensson L., Mullarney K., Zetterström D., Collins Bird Guide (wyd. 2)
• HawkWatch International: Raptor ID

Mini-quiz

1. Duży „myszołów” szybuje na płasko, ma małą, wysuniętą głowę i dłuższy ogon. Kto to może być?
2. Dlaczego wielkość nie wystarcza, żeby odróżnić krogulca od jastrzębia?
3. Kania z ogonem rozłożonym w wachlarz nie ma widocznego wcięcia. Co zrobić, zanim uznasz ją za kanię czarną?

Odpowiedzi

1. Trzmielojad.
2. Bo u obu gatunków samica jest wyraźnie większa od samca i duża samica krogulca bywa bliska wielkością samcowi jastrzębia. Rozstrzyga kształt: tułów, głowa, ogon i ręka skrzydła.
3. Poczekać, aż złoży ogon, i ocenić wcięcie wtedy. Pomaga też długość ogona i to, jak mocno skrzydła są odgięte w nadgarstku.