Jak ich szukać
W terenie: przy każdej grupie zapytaj siebie najpierw o wielkość i kształt (nogi, szyja, dziób), potem o zachowanie (jak żeruje), a dopiero na końcu o kolory.
Te ptaki nie mają planszy sylwetek jak drapieżniki. Rozpoznajesz je głównie po tym, gdzie stoją, jak żerują i jaki mają dziób i nogi. Przy każdym gatunku jest jego zdjęcie, jak stoi albo siedzi, a gdy cechę widać najlepiej w locie albo w innej pozie, także takie zdjęcie. Link „Karta gatunku” prowadzi do atlasu, gdzie zaznaczysz obserwację.
Wszystkie są możliwe, nie pewne. Część to ptaki zimujące, które na początku października dopiero przylatują.
Czaple, flaming i warzęcha
Duże, długonogie ptaki płytkiej wody. Najłatwiej je zobaczyć i od nich warto zacząć.
Flaming różowy — Phoenicopterus roseus (ang. Greater Flamingo)
Bardzo długie nogi i szyja, różowobiałe upierzenie i gruby dziób zgięty w dół, z czarnym końcem. W locie widać czerwone pokrywy i czarne lotki.
Warzęcha — Platalea leucorodia (ang. Eurasian Spoonbill)
Biała, z długim dziobem rozszerzonym na końcu jak łyżka. Żeruje, wodząc dziobem na boki w płytkiej wodzie; leci z wyciągniętą szyją, inaczej niż czaple.
Czapla nadobna — Egretta garzetta (ang. Little Egret)
Mała, śnieżnobiała czapla z czarnym dziobem i czarnymi nogami zakończonymi żółtymi stopami.
Czapla złotawa — Bubulcus ibis (ang. Western Cattle Egret)
Mała, krępa biała czapla z krótkim żółtym dziobem i krótką szyją. Często chodzi przy krowach i koniach na pastwiskach.
Czapla siwa — Ardea cinerea (ang. Grey Heron)
Duża, szara czapla z białą głową i czarnym paskiem nad okiem. Leci powoli, z szyją złożoną w literę S.
Czapla nadobna czy czapla złotawa?
| Cecha | Czapla nadobna | Czapla złotawa |
|---|---|---|
| Dziób | długi, czarny | krótki, żółty |
| Sylwetka | smukła, długa szyja | krępa, krótka szyja |
| Gdzie żeruje | w płytkiej wodzie | na łąkach, przy bydle |
Siewkowe
Najliczniejsza grupa na liście. Żerują na łachach, a przy przypływie odpoczywają w zwartych stadach. Tu najbardziej przyda się luneta i dobra pora pływu (lekcja 2).
Szablodziób — Recurvirostra avosetta (ang. Pied Avocet)
Czarno-biały, z cienkim dziobem wygiętym w górę. Żeruje, kosząc dziobem płytką wodę na boki.
| Cecha | Szablodziób | Szczudłak |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wyraźnie większy od krwawodzioba, smukły, z długą szyją i małą, okrągłą głową. | Tułów nieco większy niż u krwawodzioba, ale ptak wydaje się dużo wyższy przez niezwykle długie nogi; bardzo smukły. |
| Dziób | Długi, cienki, czarny i wyraźnie wygięty w górę jak szabla; jedyny taki dziób wśród naszych siewkowców. | Długi, prosty i cienki jak igła, czarny. |
| Nogi | Długie, niebieskoszare; w locie wystają za ogon. | Niezwykle długie, różowoczerwone; w locie wystają daleko za ogon. |
| Zachowanie i żerowanie | Brodzi w płytkiej wodzie i kosi dziobem na boki tuż pod powierzchnią, wyczuwając zdobycz dotykiem; chętnie wchodzi głębiej i pływa. Zwykle w stadach, na lagunach i solniskach. | Brodzi wysoko na nogach i wydziobuje zdobycz z powierzchni wody, wypatrując jej wzrokiem; w ciemne noce przechodzi na żerowanie dotykiem. Laguny, solniska, rozlewiska. |
| Upierzenie | Biały z czarną czapeczką, czarnym karkiem i czarnymi pasami na grzbiecie i skrzydłach; u młodych czerń jest brązowawa. | Biały spód, czarne skrzydła; u samca grzbiet czarny z połyskiem, u samicy brązowawy; czerń na głowie bywa różnie rozległa. |
| W locie | Od spodu prawie cały biały, tylko końce skrzydeł czarne; z góry czarne pasy na białym tworzą wyraźny wzór; nogi wystają za ogon. | Skrzydła całe czarne, z wierzchu i od spodu; ciało białe, a różowe nogi ciągną się daleko za ogonem. |
| Głos | Czyste, fletowe „klit” lub „kluit”, w niepokoju powtarzane szybko; miękkie, bez szczekliwego tonu szczudłaka. | Ostre, szczekliwe „kek” lub „kiek”, uporczywie powtarzane przy gnieździe; ostrzejsze i bardziej nosowe niż fletowe „klit” szablodzioba. |
Szczudłak — Himantopus himantopus (ang. Black-winged Stilt)
Bardzo długie różowe nogi, czarne skrzydła, biały spód i cienki, prosty dziób.
| Cecha | Szczudłak | Szablodziób |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Tułów nieco większy niż u krwawodzioba, ale ptak wydaje się dużo wyższy przez niezwykle długie nogi; bardzo smukły. | Wyraźnie większy od krwawodzioba, smukły, z długą szyją i małą, okrągłą głową. |
| Dziób | Długi, prosty i cienki jak igła, czarny. | Długi, cienki, czarny i wyraźnie wygięty w górę jak szabla; jedyny taki dziób wśród naszych siewkowców. |
| Nogi | Niezwykle długie, różowoczerwone; w locie wystają daleko za ogon. | Długie, niebieskoszare; w locie wystają za ogon. |
| Zachowanie i żerowanie | Brodzi wysoko na nogach i wydziobuje zdobycz z powierzchni wody, wypatrując jej wzrokiem; w ciemne noce przechodzi na żerowanie dotykiem. Laguny, solniska, rozlewiska. | Brodzi w płytkiej wodzie i kosi dziobem na boki tuż pod powierzchnią, wyczuwając zdobycz dotykiem; chętnie wchodzi głębiej i pływa. Zwykle w stadach, na lagunach i solniskach. |
| Upierzenie | Biały spód, czarne skrzydła; u samca grzbiet czarny z połyskiem, u samicy brązowawy; czerń na głowie bywa różnie rozległa. | Biały z czarną czapeczką, czarnym karkiem i czarnymi pasami na grzbiecie i skrzydłach; u młodych czerń jest brązowawa. |
| W locie | Skrzydła całe czarne, z wierzchu i od spodu; ciało białe, a różowe nogi ciągną się daleko za ogonem. | Od spodu prawie cały biały, tylko końce skrzydeł czarne; z góry czarne pasy na białym tworzą wyraźny wzór; nogi wystają za ogon. |
| Głos | Ostre, szczekliwe „kek” lub „kiek”, uporczywie powtarzane przy gnieździe; ostrzejsze i bardziej nosowe niż fletowe „klit” szablodzioba. | Czyste, fletowe „klit” lub „kluit”, w niepokoju powtarzane szybko; miękkie, bez szczekliwego tonu szczudłaka. |
Sieweczka morska — Charadrius alexandrinus (ang. Kentish Plover)
Mała, jasna sieweczka z ciemnymi nogami. Obroża jest niepełna: tylko ciemne plamy po bokach piersi.
| Cecha | Sieweczka morska | Sieweczka obrożna | Sieweczka rzeczna |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Mniejsza od sieweczki obrożnej, podobna do sieweczki rzecznej; dość duża głowa, sprawia wrażenie wyższej na nogach. | Wielkości biegusa zmiennego, krępa i okrągłogłowa; wyraźnie pełniejsza niż sieweczka rzeczna. | Wyraźnie mniejsza od biegusa zmiennego i sieweczki obrożnej, wielkości skowronka; smukła, z wydłużonym tyłem ciała. |
| Dziób | Krótki, cienki i cały czarny. | Krótki i gruby; latem pomarańczowy z czarnym końcem, zimą i u młodych ciemny, zwykle z pomarańczową nasadą. | Krótki, cienki i cały czarny (najwyżej z bladą nasadą żuchwy). |
| Nogi | Ciemne, szarooliwkowe do czarnych: jedyna z trzech sieweczek o ciemnych nogach. | Krótkie, jaskrawopomarańczowe (u młodych matowo żółtopomarańczowe). | Matowe, cielistoróżowe do żółtawych, nigdy jaskrawopomarańczowe. |
| Zachowanie i żerowanie | Biega bardzo szybko po suchym piasku plaż, solniskach i salinach; w Kadyksie gniazduje, w Polsce bardzo rzadka. | Bieg, przystanek, dziobnięcie: żeruje na plażach, muliskach i płyciznach, zwykle przy morzu, na przelotach także nad jeziorami. | Bieg, przystanek, dziobnięcie; zwykle w głębi lądu: żwirowiska, brzegi rzek, wyrobiska i błotniste brzegi stawów. |
| Upierzenie | Obroża niepełna, tylko ciemne plamy po bokach piersi; wierzch jasny, piaskowy; samiec wiosną z rdzawą czapeczką, samica i ptaki zimą bledsze. | Pełna, szeroka czarna obroża (u młodych brązowa); za okiem biała brew; obrączka wokół oka niewidoczna lub ledwie zaznaczona. | Jaskrawożółta obrączka wokół oka (u młodych słabsza); nad czarną przepaską na czole cienka biała linia, za okiem bez białej brwi (u młodych najwyżej słaba, płowa). |
| W locie | Wyraźny biały pasek na skrzydle i dużo bieli po bokach ogona. | Wyraźny, szeroki biały pasek na skrzydle. | Brak białego paska na skrzydle (najwyżej ledwie widoczny): najprostsza różnica od sieweczki obrożnej. |
| Głos | Krótkie, miękkie „pit”, często powtarzane, i terkoczące „prrr”; bez gwizdanego „tu-ip” obrożnej i „piu” rzecznej. | Miękkie, wznoszące się, dwusylabowe „tu-ip”; sieweczka rzeczna woła opadającym „piu”, sieweczka morska krótkim „pit”. | Opadające, gwiżdżące „piu” lub „pi-ju”; sieweczka obrożna woła wznoszącym się „tu-ip”. |
Sieweczka obrożna — Charadrius hiaticula (ang. Common Ringed Plover)
Pełna ciemna obroża na piersi i pomarańczowe nogi. W locie widać białą wstęgę na skrzydle.
| Cecha | Sieweczka obrożna | Sieweczka rzeczna | Sieweczka morska |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wielkości biegusa zmiennego, krępa i okrągłogłowa; wyraźnie pełniejsza niż sieweczka rzeczna. | Wyraźnie mniejsza od biegusa zmiennego i sieweczki obrożnej, wielkości skowronka; smukła, z wydłużonym tyłem ciała. | Mniejsza od sieweczki obrożnej, podobna do sieweczki rzecznej; dość duża głowa, sprawia wrażenie wyższej na nogach. |
| Dziób | Krótki i gruby; latem pomarańczowy z czarnym końcem, zimą i u młodych ciemny, zwykle z pomarańczową nasadą. | Krótki, cienki i cały czarny (najwyżej z bladą nasadą żuchwy). | Krótki, cienki i cały czarny. |
| Nogi | Krótkie, jaskrawopomarańczowe (u młodych matowo żółtopomarańczowe). | Matowe, cielistoróżowe do żółtawych, nigdy jaskrawopomarańczowe. | Ciemne, szarooliwkowe do czarnych: jedyna z trzech sieweczek o ciemnych nogach. |
| Zachowanie i żerowanie | Bieg, przystanek, dziobnięcie: żeruje na plażach, muliskach i płyciznach, zwykle przy morzu, na przelotach także nad jeziorami. | Bieg, przystanek, dziobnięcie; zwykle w głębi lądu: żwirowiska, brzegi rzek, wyrobiska i błotniste brzegi stawów. | Biega bardzo szybko po suchym piasku plaż, solniskach i salinach; w Kadyksie gniazduje, w Polsce bardzo rzadka. |
| Upierzenie | Pełna, szeroka czarna obroża (u młodych brązowa); za okiem biała brew; obrączka wokół oka niewidoczna lub ledwie zaznaczona. | Jaskrawożółta obrączka wokół oka (u młodych słabsza); nad czarną przepaską na czole cienka biała linia, za okiem bez białej brwi (u młodych najwyżej słaba, płowa). | Obroża niepełna, tylko ciemne plamy po bokach piersi; wierzch jasny, piaskowy; samiec wiosną z rdzawą czapeczką, samica i ptaki zimą bledsze. |
| W locie | Wyraźny, szeroki biały pasek na skrzydle. | Brak białego paska na skrzydle (najwyżej ledwie widoczny): najprostsza różnica od sieweczki obrożnej. | Wyraźny biały pasek na skrzydle i dużo bieli po bokach ogona. |
| Głos | Miękkie, wznoszące się, dwusylabowe „tu-ip”; sieweczka rzeczna woła opadającym „piu”, sieweczka morska krótkim „pit”. | Opadające, gwiżdżące „piu” lub „pi-ju”; sieweczka obrożna woła wznoszącym się „tu-ip”. | Krótkie, miękkie „pit”, często powtarzane, i terkoczące „prrr”; bez gwizdanego „tu-ip” obrożnej i „piu” rzecznej. |
Siewnica — Pluvialis squatarola (ang. Grey Plover)
Krępa siewka z krótkim, mocnym dziobem; jesienią szaro nakrapiana. W locie czarne „pachy” pod skrzydłem: najpewniejsza cecha.
| Cecha | Siewnica | Siewka złota |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wielkości krwawodzioba, ale krępa; nieco większa i masywniejsza od siewki złotej, z dużą, kanciastą głową. | Nieco mniejsza i smuklejsza od siewnicy, z mniejszą, okrągłą głową; wyraźnie większa od biegusa zmiennego. |
| Dziób | Krótki, mocny i czarny, wyraźnie grubszy niż u siewki złotej. | Krótki, cienki i czarny, delikatniejszy niż u siewnicy. |
| Nogi | Średniej długości, ciemnoszare. | Średniej długości, szare. |
| Zachowanie i żerowanie | Przy morzu: na rozległych muliskach i plażach, zwykle pojedynczo lub w luźnych grupach; długo stoi nieruchomo, potem biegnie kilka kroków. | Na polach, łąkach i pastwiskach w głębi lądu, często w dużych, zwartych stadach, nierzadko razem z czajkami; rzadko na muliskach. |
| Upierzenie | Zimą szara, srebrzyście nakrapiana, bez złotego tonu; latem czarny przód od twarzy po brzuch, białe podogonie, wierzch srebrzysto-czarny. | Wierzch złociście nakrapiany w każdej szacie; latem czarny spód od twarzy po brzuch, z białym obrzeżeniem; zimą płowa, z jasnym brzuchem. |
| W locie | Czarne „pachy” pod skrzydłem w każdej szacie; biały kuper i wyraźny biały pasek na skrzydle. | Pachy i spód skrzydła białe; kuper ciemny, bez białej plamy; pasek na skrzydle słaby. |
| Głos | Żałosny, trzysylabowy gwizd „tli-u-i”, obniżony w środku; siewka złota woła jednym opadającym „tiuu”. | Krótkie, żałosne, lekko opadające „tiuu”; siewnica gwiżdże trzysylabowe „tli-u-i”. |
Biegus zmienny — Calidris alpina (ang. Dunlin)
Mały, szarobrązowy biegus z dość długim dziobem lekko zagiętym w dół. Często żeruje w dużych, zwartych stadach.
| Cecha | Biegus zmienny | Biegus krzywodzioby | Biegus rdzawy |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Miarka kursu: z nim porównuje się inne małe siewkowce. Nieco większy od szpaka, krępy, przygarbiony, z krótką szyją. | Nieco większy od biegusa zmiennego, ale smuklejszy: dłuższa szyja i dłuższe nogi, przez co stoi wyżej i wygląda elegancko. | Wyraźnie większy i masywniejszy od biegusa zmiennego, prawie wielkości krwawodzioba; przysadzisty, z krótką szyją i krótkimi nogami. |
| Dziób | Dłuższy od głowy, czarny, prosty u nasady i opadający dopiero przy końcu. | Dłuższy niż u biegusa zmiennego, czarny, cienki, łukowato wygięty na całej długości, nie tylko przy końcu. | Prosty, czarny, mocny u nasady, mniej więcej długości głowy: w proporcji krótszy niż u biegusa zmiennego. |
| Nogi | Krótkie, czarne. | Czarne, wyraźnie dłuższe niż u biegusa zmiennego. | Krótkie, oliwkowozielone lub szarozielone. |
| Zachowanie i żerowanie | Żeruje w zwartych stadach na błocie i płyciznach, szybko i rytmicznie dziobiąc i sondując; stado w locie skręca jak jeden ptak. | Zwykle pojedynczo lub w małych grupkach wśród biegusów zmiennych; chętnie brodzi w nieco głębszej wodzie. | Na wybrzeżach, w zwartych, często wielkich stadach; żeruje spokojnie, z głową w dół, wolniej niż biegus zmienny. |
| Upierzenie | Wiosną i latem czarna plama na brzuchu i rdzawy grzbiet; zimą jednolicie szarobrązowy z kreskowaną piersią. Młode jesienią mają czarne plamki na bokach brzucha i rdzawo obrzeżone pióra grzbietu. | Wiosną spód i głowa ceglastordzawe; zimą szary z białym spodem i wyraźną jasną brwią. Młode (sierpień, wrzesień) mają łuskowaty grzbiet z jasnymi obrzeżeniami i czystą, płowo nalaną pierś bez plam na brzuchu. | Zimą jednolicie popielatoszary z białym spodem i jasną brwią; latem spód i twarz ceglastordzawe. Młode mają łuskowaty grzbiet. |
| W locie | Wąska biała wstęga na skrzydle; kuper biały tylko po bokach, przez środek ciemny pas. | Czysto biały kuper, widoczny z daleka nawet w stadzie biegusów zmiennych; wąska biała wstęga na skrzydle. | Jasnoszary, drobno prążkowany kuper i ogon (bez czystej bieli); wąska biała wstęga na skrzydle. |
| Głos | Szorstkie, chrapliwe „trrii”, zwykle w locie; ostrzejsze niż miękkie „czirrip” biegusa krzywodziobego. | Miękkie, płynne „czirrip”, łagodniejsze od chrapliwego „trrii” biegusa zmiennego. | Niskie, nosowe „knut”, w locie czasem podwójne „kłit-kłit”; niższe i mniej chrapliwe niż „trrii” biegusa zmiennego. |
Piaskowiec — Calidris alba (ang. Sanderling)
Bardzo jasny biegus z czarnym dziobem i czarnymi nogami. Biega szybko za cofającą się falą na plaży.
| Cecha | Piaskowiec | Biegus zmienny | Biegus malutki |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Nieco większy od biegusa zmiennego, krępy, z krótką szyją; w ruchu wygląda jak nakręcana zabawka. | Miarka kursu: z nim porównuje się inne małe siewkowce. Nieco większy od szpaka, krępy, przygarbiony, z krótką szyją. | Wyraźnie mniejszy od biegusa zmiennego, wielkości wróbla na nogach; krępy i okrągławy, z krótkim ogonem. |
| Dziób | Krótki, prosty, czarny, dość gruby; krótszy niż u biegusa zmiennego. | Dłuższy od głowy, czarny, prosty u nasady i opadający dopiero przy końcu. | Krótki, prosty, czarny, cienki na końcu. |
| Nogi | Czarne; brak tylnego palca, co widać przy dobrym podejściu. | Krótkie, czarne. | Czarne. |
| Zachowanie i żerowanie | Biega bardzo szybko wzdłuż linii fal: za cofającą się wodą i przed nadchodzącą; najczęściej na piaszczystych plażach. | Żeruje w zwartych stadach na błocie i płyciznach, szybko i rytmicznie dziobiąc i sondując; stado w locie skręca jak jeden ptak. | Bardzo ruchliwy, szybko dziobie na otwartym błocie, często wśród biegusów zmiennych; spłoszony odlatuje nisko, w stadku. |
| Upierzenie | Zimą najbielszy biegus: jasnoszary grzbiet, czysto biały spód i czarna plama na zgięciu skrzydła. Latem głowa i pierś rdzawe, nakrapiane. | Wiosną i latem czarna plama na brzuchu i rdzawy grzbiet; zimą jednolicie szarobrązowy z kreskowaną piersią. Młode jesienią mają czarne plamki na bokach brzucha i rdzawo obrzeżone pióra grzbietu. | Młode jesienią: rdzawo obrzeżony grzbiet z wyraźnym jasnym „V” i biała pierś z rdzawym nalotem po bokach. Dorosłe latem rdzawe na głowie i piersi, zimą szare. |
| W locie | Bardzo szeroka, jaskrawobiała wstęga na skrzydle, kontrastująca z czarnym przednim brzegiem skrzydła; kuper biały po bokach. | Wąska biała wstęga na skrzydle; kuper biały tylko po bokach, przez środek ciemny pas. | Wąska biała wstęga na skrzydle, ciemny środek kupra; boczne sterówki szare, nie białe. |
| Głos | Krótkie, ostre „plit” lub „twik”, zwykle w locie; czystsze niż chrapliwe „trrii” biegusa zmiennego. | Szorstkie, chrapliwe „trrii”, zwykle w locie; ostrzejsze niż miękkie „czirrip” biegusa krzywodziobego. | Krótkie, ostre „stit” lub „tit-tit”; nie ma trelu biegusa małego. |
Kamusznik — Arenaria interpres (ang. Ruddy Turnstone)
Krępy, z krótkim dziobem, pomarańczowymi nogami i ciemnym, pstrym wzorem na piersi. Odwraca kamienie i wodorosty w poszukiwaniu jedzenia.
| Cecha | Kamusznik | Sieweczka obrożna | Piaskowiec |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Większy i dużo krępszy od biegusa zmiennego; przysadzisty, z krótką szyją i niską sylwetką. | Wielkości biegusa zmiennego, krępa i okrągłogłowa; wyraźnie pełniejsza niż sieweczka rzeczna. | Nieco większy od biegusa zmiennego, krępy, z krótką szyją; w ruchu wygląda jak nakręcana zabawka. |
| Dziób | Krótki, mocny, klinowaty, czarny. | Krótki i gruby; latem pomarańczowy z czarnym końcem, zimą i u młodych ciemny, zwykle z pomarańczową nasadą. | Krótki, prosty, czarny, dość gruby; krótszy niż u biegusa zmiennego. |
| Nogi | Krótkie, pomarańczowe. | Krótkie, jaskrawopomarańczowe (u młodych matowo żółtopomarańczowe). | Czarne; brak tylnego palca, co widać przy dobrym podejściu. |
| Zachowanie i żerowanie | Odwraca dziobem kamienie, muszle i wodorosty na kamienistych brzegach, falochronach i wśród wyrzuconych przez morze roślin; często mało płochliwy. | Bieg, przystanek, dziobnięcie: żeruje na plażach, muliskach i płyciznach, zwykle przy morzu, na przelotach także nad jeziorami. | Biega bardzo szybko wzdłuż linii fal: za cofającą się wodą i przed nadchodzącą; najczęściej na piaszczystych plażach. |
| Upierzenie | Pstry, czarno-biały wzór na głowie i ciemny śliniak na piersi; latem grzbiet rudo-czarny, zimą ciemnobrązowy. | Pełna, szeroka czarna obroża (u młodych brązowa); za okiem biała brew; obrączka wokół oka niewidoczna lub ledwie zaznaczona. | Zimą najbielszy biegus: jasnoszary grzbiet, czysto biały spód i czarna plama na zgięciu skrzydła. Latem głowa i pierś rdzawe, nakrapiane. |
| W locie | Bardzo pstry: biała wstęga i biała plama u nasady skrzydła, biały pas wzdłuż grzbietu, biały kuper z ciemną przepaską i czarny pas na końcu ogona. | Wyraźny, szeroki biały pasek na skrzydle. | Bardzo szeroka, jaskrawobiała wstęga na skrzydle, kontrastująca z czarnym przednim brzegiem skrzydła; kuper biały po bokach. |
| Głos | Szybkie, terkoczące „tuk-tuk-tuk” lub „tuk-e-tuk”, często przy zrywaniu się. | Miękkie, wznoszące się, dwusylabowe „tu-ip”; sieweczka rzeczna woła opadającym „piu”, sieweczka morska krótkim „pit”. | Krótkie, ostre „plit” lub „twik”, zwykle w locie; czystsze niż chrapliwe „trrii” biegusa zmiennego. |
Krwawodziób — Tringa totanus (ang. Common Redshank)
Czerwone nogi i czerwona nasada dzioba. W locie szeroki biały pas na tylnym brzegu skrzydła; głośny, nerwowy głos.
| Cecha | Krwawodziób | Brodziec śniady | Batalion |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Średni brodziec, wyraźnie większy od biegusa zmiennego; krępszy, krótszonogi i krótszoszyi niż brodziec śniady. | Nieco większy i wyraźnie smuklejszy od krwawodzioba: dłuższa szyja i dłuższe nogi, sylwetka bardziej elegancka. | Płcie bardzo różnej wielkości: samiec mniej więcej jak krwawodziób lub większy, samica wyraźnie mniejsza, niewiele większa od biegusa zmiennego. Mała głowa, długa szyja, pękate ciało. |
| Dziób | Prosty, mniej więcej półtorej długości głowy; czerwony u nasady obu szczęk, z ciemnym końcem. | Wyraźnie dłuższy i cieńszy niż u krwawodzioba, z lekko opadłym końcem; czerwony tylko u nasady żuchwy (dolnej szczęki). | Mniej więcej długości głowy, lekko opadający, ciemny (czasem z jaśniejszą nasadą); krótszy niż u krwawodzioba. |
| Nogi | Średniej długości, jaskrawo pomarańczowoczerwone (u młodych bardziej pomarańczowe lub żółtawe). | Długie, ciemnoczerwone; w szacie godowej tak ciemne, że wyglądają na prawie czarne. | Dość długie, różnej barwy: zielonkawe u młodych, żółtawe do pomarańczowych u dorosłych; nigdy tak jaskrawoczerwone jak u krwawodzioba. |
| Zachowanie i żerowanie | Czujny i hałaśliwy: zwykle pierwszy zrywa się z alarmem; dziobie i sonduje muł na brzegu, na łąkach i w płytkiej wodzie, często kiwa ciałem. | Często brodzi głęboko, nawet po brzuch, a bywa że pływa; żeruje szybkimi wypadami, czasem grupą zaganiając drobne ryby. | Chodzi spokojnie, dostojnie, po zalanych łąkach i błotach; wiosną samce tokują na arenach, a stada przelotne często żerują na polach. |
| Upierzenie | Szarobrązowy, latem gęsto kreskowany i plamkowany, zimą gładszy; brew krótka i słaba, wyraźna jasna obrączka oczna. | Latem sadzowoczarny z białym nakrapianiem na grzbiecie. Zimą jasnopopielaty, jaśniejszy od krwawodzioba, z wyraźną białą brwią przed okiem i ciemną kreską oczną. | Grzbiet łuskowaty: ciemne środki piór z jasnymi obrzeżeniami, najwyraźniej u młodych z płową głową i piersią. Samiec wiosną nosi kryzę i pióra na głowie, czarne, rude lub białe, u każdego inne. |
| W locie | Szeroki, biały tylny brzeg skrzydła (najlepsza cecha z daleka) i biały klin na grzbiecie; palce wystają za ogon tylko nieznacznie. | Skrzydło jednolicie ciemne, bez białego tylnego brzegu; wąski biały klin na grzbiecie; nogi wystają daleko za ogon. | Dwie owalne białe plamy po bokach ciemnego środka kupra i wąska wstęga na skrzydle; lot luźny, z wolnymi uderzeniami. Krwawodziób ma biały klin na grzbiecie i szeroki biały tylny brzeg skrzydła. |
| Głos | Opadające, melancholijne „tju” albo „tju-hu-hu”; przy niepokoju natarczywe „tjuk-tjuk-tjuk”. Brodziec śniady woła odwrotnie, wznosząco: „czu-it”. | Wyraźne, wznoszące się „czu-it” (drugi element wyżej), zwykle w locie; zupełnie inne niż opadające „tju-hu-hu” krwawodzioba. | Prawie zawsze milczy, czasem ciche „ge-ge”; krwawodziób przeciwnie, głośno alarmuje. |
Kwokacz — Tringa nebularia (ang. Common Greenshank)
Jasny, smukły brodziec z zielonkawymi nogami i lekko zadartym dziobem. Głos: głośne, zwykle potrójne „tiu-tiu-tiu”.
| Cecha | Kwokacz | Brodziec pławny | Brodziec śniady |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Największy z brodźców, wyraźnie większy od krwawodzioba; masywny, z mocną szyją i głową. | Wyraźnie mniejszy i drobniejszy od kwokacza, mniej więcej wielkości łęczaka, ale na znacznie dłuższych nogach; mała, okrągła główka i cienka szyja: „miniaturowy kwokacz”. | Nieco większy i wyraźnie smuklejszy od krwawodzioba: dłuższa szyja i dłuższe nogi, sylwetka bardziej elegancka. |
| Dziób | Długi, gruby u nasady i lekko zadarty ku górze; szaroczarny, u nasady szarozielonkawy. | Prosty, cienki jak igła, ciemny, wyraźnie dłuższy od głowy; bez zadarcia i bez grubej nasady kwokacza. | Wyraźnie dłuższy i cieńszy niż u krwawodzioba, z lekko opadłym końcem; czerwony tylko u nasady żuchwy (dolnej szczęki). |
| Nogi | Długie, ale proporcjonalne do dużego ciała, szarozielone lub żółtozielone; w locie wystają za ogon tylko trochę. | Bardzo długie w stosunku do ciała, cienkie, zielonkawe lub żółtawe; w locie wystają daleko za ogon. | Długie, ciemnoczerwone; w szacie godowej tak ciemne, że wyglądają na prawie czarne. |
| Zachowanie i żerowanie | Żeruje aktywnie, często biega w płytkiej wodzie za drobnymi rybami, przechylając się na boki; czujny, głośno ostrzega. | Brodzi delikatnie i szybko w płytkiej wodzie, wybierając drobiazg z powierzchni; zwykle pojedynczo lub w małych grupach. | Często brodzi głęboko, nawet po brzuch, a bywa że pływa; żeruje szybkimi wypadami, czasem grupą zaganiając drobne ryby. |
| Upierzenie | Szary z wierzchu, czysto biały od spodu; głowa i szyja jasne, drobno kreskowane, latem na grzbiecie czarne plamy. | Zimą bardzo jasny: szary wierzch, białe czoło, brew i cały spód. Latem grzbiet z ciemnymi plamkami, szyja i pierś drobno kropkowane. | Latem sadzowoczarny z białym nakrapianiem na grzbiecie. Zimą jasnopopielaty, jaśniejszy od krwawodzioba, z wyraźną białą brwią przed okiem i ciemną kreską oczną. |
| W locie | Skrzydła jednolicie ciemne, bez paska; długi biały klin od ogona aż po środek grzbietu. | Biały klin na grzbiecie jak u kwokacza, ale nogi wystają daleko za ogon, a sylwetka jest drobniejsza. | Skrzydło jednolicie ciemne, bez białego tylnego brzegu; wąski biały klin na grzbiecie; nogi wystają daleko za ogon. |
| Głos | Dźwięczne, donośne „tiu-tiu-tiu”, zwykle trzy równe sylaby na jednej wysokości. | Cichsze i wyższe niż u kwokacza, pojedyncze lub powtarzane „kju” albo „tju”; bez donośnej potrójnej frazy kwokacza. | Wyraźne, wznoszące się „czu-it” (drugi element wyżej), zwykle w locie; zupełnie inne niż opadające „tju-hu-hu” krwawodzioba. |
Kulik wielki — Numenius arquata (ang. Eurasian Curlew)
Duży, brązowo nakrapiany, z bardzo długim dziobem zakrzywionym w dół.
| Cecha | Kulik wielki | Kulik mniejszy |
|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Największy z naszych siewkowców, wyraźnie większy od kulika mniejszego; masywny, z długą szyją. | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. |
| Dziób | Bardzo długi, łukowato zgięty w dół równo na całej długości; u samicy najdłuższy, u samca i młodego krótszy, więc sama długość nie rozstrzyga. | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. |
| Nogi | Długie, szaroniebieskie. | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. |
| Zachowanie i żerowanie | Wolno kroczy po mułach, łąkach i polach, głęboko sondując dziobem i wyciągając kraby i dżdżownice; płochliwy, zrywa się z daleka. | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. |
| Upierzenie | Płowobrązowy, gęsto kreskowany; głowa jednolita, drobno kreskowana, bez wyraźnych pasów, wokół oka jasna obwódka. | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. |
| W locie | Biały klin od kupra na grzbiet; zewnętrzna część skrzydła ciemniejsza od wewnętrznej; spokojne, mewie uderzenia skrzydeł. | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. |
| Głos | Dźwięczne, wznoszące się „kur-li” (stąd jego nazwa w wielu językach), na lęgowisku perlisty, przyspieszający trel; nigdy szybka seria równych gwizdów jak u kulika mniejszego. | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. |
Kulik mniejszy — Numenius phaeopus (ang. Eurasian Whimbrel)
Jak mały kulik wielki, ale z krótszym dziobem i ciemnymi paskami na głowie. Głos: szybki, równy trel.
| Cecha | Kulik mniejszy | Kulik wielki | Szlamnik |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. | Największy z naszych siewkowców, wyraźnie większy od kulika mniejszego; masywny, z długą szyją. | Nieco mniejszy i krępszy od rycyka, z krótszą szyją; wyraźnie większy od krwawodzioba. |
| Dziób | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. | Bardzo długi, łukowato zgięty w dół równo na całej długości; u samicy najdłuższy, u samca i młodego krótszy, więc sama długość nie rozstrzyga. | Długi, wyraźnie lekko zadarty ku górze, z różową nasadą i ciemnym końcem; u samicy dłuższy. |
| Nogi | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. | Długie, szaroniebieskie. | Ciemne, zwykle krótsze niż u rycyka: nad stawem skokowym widać mniej nagiego uda. |
| Zachowanie i żerowanie | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. | Wolno kroczy po mułach, łąkach i polach, głęboko sondując dziobem i wyciągając kraby i dżdżownice; płochliwy, zrywa się z daleka. | Ptak wybrzeża: żeruje na mulistych i piaszczystych równiach pływowych, idąc za odpływającą wodą; w głębi lądu rzadki. |
| Upierzenie | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. | Płowobrązowy, gęsto kreskowany; głowa jednolita, drobno kreskowana, bez wyraźnych pasów, wokół oka jasna obwódka. | Zimą szarobrązowy, wierzch kreskowany i łuskowany jak u kulika; samiec w szacie godowej cały rdzawy od głowy po podogonie. |
| W locie | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. | Biały klin od kupra na grzbiet; zewnętrzna część skrzydła ciemniejsza od wewnętrznej; spokojne, mewie uderzenia skrzydeł. | Skrzydło bez białego paska; biały klin wchodzi z kupra na grzbiet, ogon drobno prążkowany; nogi wystają za ogon tylko trochę. |
| Głos | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. | Dźwięczne, wznoszące się „kur-li” (stąd jego nazwa w wielu językach), na lęgowisku perlisty, przyspieszający trel; nigdy szybka seria równych gwizdów jak u kulika mniejszego. | Rzadko słyszany; w locie nosowe „kewik” lub ostre „kik-kik”, wyższe i ostrzejsze niż „wed” rycyka. |
Szlamnik — Limosa lapponica (ang. Bar-tailed Godwit)
Długi, lekko zadarty dziób; jesienią szarobrązowy. W locie bez białego paska na skrzydle, a ogon jest prążkowany.
| Cecha | Szlamnik | Rycyk | Kulik mniejszy |
|---|---|---|---|
| Wielkość i sylwetka | Nieco mniejszy i krępszy od rycyka, z krótszą szyją; wyraźnie większy od krwawodzioba. | Duży, wyraźnie większy od krwawodzioba; smukły, z długą szyją i długimi nogami, smuklejszy od szlamnika. | Wyraźnie mniejszy od kulika wielkiego, wielkości rycyka; krótsza szyja, drobniejsza głowa. |
| Dziób | Długi, wyraźnie lekko zadarty ku górze, z różową nasadą i ciemnym końcem; u samicy dłuższy. | Bardzo długi i prosty (najwyżej ledwie wygięty), z różową lub pomarańczową nasadą i ciemnym końcem. | Krótszy niż u kulika wielkiego, prosty przez ok. dwie trzecie długości, potem załamany w dół; sama długość myli, bo młode kuliki wielkie mają krótkie dzioby. |
| Nogi | Ciemne, zwykle krótsze niż u rycyka: nad stawem skokowym widać mniej nagiego uda. | Długie, ciemne; nad stawem skokowym widać dużo nagiego uda. | Szaroniebieskie, stosunkowo krótsze niż u kulika wielkiego. |
| Zachowanie i żerowanie | Ptak wybrzeża: żeruje na mulistych i piaszczystych równiach pływowych, idąc za odpływającą wodą; w głębi lądu rzadki. | Brodzi w głębszej wodzie i wbija dziób aż po oczy; zwykle na słodkich wodach, wilgotnych łąkach i polach ryżowych, na morskim wybrzeżu rzadziej niż szlamnik. | Na wybrzeżach, równiach pływowych i skałach, chętnie łowi kraby; w Polsce przelotny, a stadko kulików w kwietniu lub maju to najpewniej ten gatunek. |
| Upierzenie | Zimą szarobrązowy, wierzch kreskowany i łuskowany jak u kulika; samiec w szacie godowej cały rdzawy od głowy po podogonie. | Zimą jednolicie szary, gładki, bez kreskowania; w szacie godowej szyja i pierś rdzawe, a boki i brzuch w ciemne prążki. | Głowa w pasy: ciemna czapeczka przedzielona jasnym paskiem środkowym, jasna brew i ciemny pasek przez oko; ogólnie ciemniejszy i chłodniejszy w tonie od kulika wielkiego. |
| W locie | Skrzydło bez białego paska; biały klin wchodzi z kupra na grzbiet, ogon drobno prążkowany; nogi wystają za ogon tylko trochę. | Szeroki biały pasek przez całe skrzydło, kwadratowy biały kuper i czarny ogon; nogi wystają daleko za ogon. | Biały klin od kupra na grzbiet jak u kulika wielkiego, ale skrzydła bardziej jednolicie ciemne i szybsze uderzenia skrzydeł. |
| Głos | Rzadko słyszany; w locie nosowe „kewik” lub ostre „kik-kik”, wyższe i ostrzejsze niż „wed” rycyka. | Poza lęgowiskiem raczej cichy; w stadzie krótkie „wed” lub „kek”, na lęgowisku nosowe „grutjo-grutjo” w locie tokowym. | Szybki, równy trel ok. siedmiu gwizdów „pi-pi-pi-pi-pi-pi-pi” na jednej wysokości, zamiast dwusylabowego „kur-li” kulika wielkiego. |
Ostrygojad — Haematopus ostralegus (ang. Eurasian Oystercatcher)
Czarno-biały, z mocnym pomarańczowoczerwonym dziobem i różowymi nogami.
Na co patrzeć
- Wielkość i sylwetka
- Dużo większy i masywniejszy od krwawodzioba; krępy, z krótką szyją.
- Dziób
- Długi, prosty, gruby, jaskrawo pomarańczowoczerwony.
- Nogi
- Średniej długości, grube, różowe.
- Zachowanie i żerowanie
- Otwiera małże i ślimaki dziobem, sonduje muł w poszukiwaniu robaków; za dnia szuka zdobyczy wzrokiem, nocą dotykiem. Wybrzeża, plaże, skały, łąki nad rzekami.
- Upierzenie
- Czarna głowa, pierś i wierzch, biały spód, czerwone oko; zimą i u młodych biała półobroża na gardle.
- W locie
- Szeroki biały pas wzdłuż całego skrzydła i biały klin od kupra na grzbiet; koniec ogona czarny.
- Głos
- Głośne, przenikliwe „kliip” lub „kubik”; w tokach rozkręca się w długi, piskliwy tryl.
Sieweczka morska czy sieweczka obrożna?
| Cecha | Sieweczka morska | Sieweczka obrożna |
|---|---|---|
| Obroża | niepełna, plamy po bokach piersi | pełna, przez całą pierś |
| Nogi | ciemne | pomarańczowe |
| Ogólnie | jaśniejsza, piaskowa | ciemniejsza, kontrastowa |
Kulik wielki czy kulik mniejszy?
| Cecha | Kulik wielki | Kulik mniejszy |
|---|---|---|
| Dziób | bardzo długi, łukowaty | krótszy, zagięty głównie na końcu |
| Głowa | bez wyraźnych pasków | ciemne paski na czubku głowy |
| Głos | melancholijne „kur-li” | szybki, równy trel |
Mewy i rybitwy
Nad ujściem i nad morzem. Obie mewy z listy łatwo przeoczyć wśród pospolitych mew, które siedzą obok nich: patrz na dziób i nogi.
Mewa cienkodzioba — Chroicocephalus genei (ang. Slender-billed Gull)
Podobna do śmieszki, ale bez ciemnej plamki za okiem, z dłuższą szyją i dłuższym dziobem. Pierś bywa lekko różowawa.
Mewa śródziemnomorska — Ichthyaetus audouinii (ang. Audouin's Gull)
Ciemnoczerwony dziób z czarną przepaską i ciemne, szarozielone nogi. Smuklejsza od mewy romańskiej, która ma żółte nogi i żółty dziób z czerwoną plamką.
Rybitwa czubata — Thalasseus sandvicensis (ang. Sandwich Tern)
Duża, bardzo jasna rybitwa z czarnym dziobem zakończonym żółtym czubkiem. Jesienią czoło białe, a z tyłu głowy czarny, postrzępiony czub.
Rybitwa wielkodzioba — Hydroprogne caspia (ang. Caspian Tern)
Największa rybitwa, wielkości dużej mewy. Masywny, czerwony dziób widać z daleka.
Inne niewróblowe
Zimorodek — Alcedo atthis (ang. Common Kingfisher)
Mały, turkusowo-pomarańczowy ptak z długim dziobem. Najczęściej widać niebieską smugę nisko nad kanałem i słychać ostry, wysoki gwizd.
Kormoran — Phalacrocorax carbo (ang. Great Cormorant)
Duży, czarny ptak z długą szyją i haczykowatym dziobem. Pływa nisko zanurzony, z dziobem uniesionym lekko w górę, i często nurkuje. Po nurkowaniu suszy pióra: siedzi na palu, konarze albo brzegu z rozłożonymi skrzydłami.
Wróblowe
Małe ptaki słonych łąk, zarośli i trzcin na skraju rozlewisk. Wiele z nich łatwiej usłyszeć niż zobaczyć. Część, jak pierwiosnek czy podróżniczek, przylatuje tu właśnie jesienią na zimę.
Kląskawka — Saxicola rubicola (ang. European Stonechat)
Siada na czubkach krzewów i trzcin. Samiec ma czarną głowę i rdzawą pierś. Głos brzmi jak stukanie dwóch kamyków.
Chwastówka — Cisticola juncidis (ang. Zitting Cisticola)
Maleńka, płowa, mocno kreskowana. Łatwiej ją usłyszeć niż zobaczyć: w falistym locie powtarza ostre „cyk… cyk…”.
Pokrzewka aksamitna — Curruca melanocephala (ang. Sardinian Warbler)
Samiec ma czarną czapkę, białe gardło i czerwoną obrączkę wokół oka. Chowa się w krzakach; częściej słychać jej suchy terkot, niż ją widać.
Dzierlatka — Galerida cristata (ang. Crested Lark)
Skowronek z długim, spiczastym czubem; często przy drogach, na wydmach i nieużytkach.
Pliszka siwa — Motacilla alba (ang. White Wagtail)
Czarno-biało-szara, z długim ogonem, którym ciągle porusza; chodzi po brzegach, plażach i drogach.
Świergotek łąkowy — Anthus pratensis (ang. Meadow Pipit)
Brązowy i kreskowany jak skowronek, ale smuklejszy i bez czuba. Zrywa się z cienkim, powtarzanym „ist-ist”.
Podróżniczek — Luscinia svecica (ang. Bluethroat)
Skryty, trzyma się trzcin i rowów. Samiec ma niebieskie gardło. Gdy ucieka, widać rdzawe nasady ogona.
Białorzytka — Oenanthe oenanthe (ang. Northern Wheatear)
Jesienią płowa i niepozorna. Gdy odlatuje, widać biały kuper i czarne „T” na końcu ogona.
Pierwiosnek — Phylloscopus collybita (ang. Common Chiffchaff)
Mały, oliwkowobrązowy i ruchliwy, z ciemnymi nogami; co chwilę porusza ogonkiem w dół.
Mini-quiz
- Mała biała czapla z krótkim żółtym dziobem chodzi przy krowach. Kto to?
- Biało-czarny ptak kosi płytką wodę dziobem wygiętym w górę. Kto to?
- Mała sieweczka ma ciemne nogi i tylko plamy po bokach piersi. Która to?
- Maleńki płowy ptak w falistym locie powtarza „cyk… cyk…”. Kto to?
Odpowiedzi
- Czapla złotawa.
- Szablodziób.
- Sieweczka morska.
- Chwastówka.