Krukowate i drapieżniki

Alarm i przeganianie

Krukowate prawie zawsze pierwsze zauważają drapieżnika. Gdy nad pole wleci myszołów, kania albo bielik, wrony i kawki podrywają się, wołają i lecą za nim, atakując go z góry i z tyłu, aż odleci. Takie zbiorowe przeganianie nazywa się po angielsku mobbing.

Po co krukowate to robią? Uważa się, że przeganianie ma kilka celów naraz: wypłoszyć drapieżnika z okolicy gniazda, ostrzec inne ptaki i pokazać drapieżnikowi, że został zauważony, więc nie ma szans na atak z zaskoczenia. Młode krukowate uczą się przy tym, kogo się bać.

Dla obserwatora to bezcenny sygnał. Hałaśliwe stado wron albo kawek, które krąży i nurkuje w jednym miejscu, często wskazuje drapieżnika, nawet jeśli go jeszcze nie widać. A wrona lecąca tuż obok drapieżnika jest najlepszą miarką jego wielkości (B7).

Gniazda po krukowatych

Wiele ptaków drapieżnych i sów nie buduje własnych gniazd, tylko zajmuje stare gniazda krukowatych (zob. A4 · Gniazda):

• kobuz prawie zawsze lęgnie się w starym gnieździe wrony albo kruka;
• pustułka często w gnieździe sroki albo wrony, jeśli nie ma niszy w budynku;
• uszatka w gniazdach srok i wron, w zadrzewieniach i na skraju lasu;
• puszczyk mszarny w starych gniazdach dużych ptaków, także drapieżników i kruków.

Uszatka — Asio otus

Uszatka Asio otus (ang. Long-eared Owl) to sowa, której los zależy od krukowatych: nie buduje gniazda, a najczęściej zajmuje stare gniazda srok i wron. Tam, gdzie znikają sroki i wrony, uszatce brakuje miejsc do lęgów. Zimą uszatki zbierają się na wspólnych noclegowiskach, często w świerkach w środku miast i wsi.

Przy padlinie

Kruk jest jednym z pierwszych ptaków, które znajdują padlinę. Ma do tego dobry wzrok i obserwuje inne ptaki: gdzie krążą kanie i bieliki, tam może być coś do zjedzenia. Ale i odwrotnie: zimą w Polsce bieliki i orły przednie często znajdują padlinę dzięki krukom, których zbiegowisko widać z daleka. Przy martwym zwierzęciu kruki, wrony, bieliki, kanie i myszołowy jedzą obok siebie, przeganiając się nawzajem, a duży ptak drapieżny zwykle ma pierwszeństwo.

Kruk ma przy tym słaby punkt: jego prosty dziób nie przebije grubej skóry dużego zwierzęcia. Często czeka więc, aż zrobi to bielik, orzeł albo lis, a potem korzysta z otwartej padliny.

Krukowate jako zdobycz

Jastrząb — Accipiter gentilis

Jastrząb Accipiter gentilis (ang. Northern Goshawk) to dla krukowatych groźny drapieżnik. Gołębie, sroki, sójki, wrony i gawrony są w wielu miejscach ważną częścią jego diety; jastrząb łapie je z zaskoczenia na skraju lasu, w parkach i na skraju wsi (zob. A3 · Strategie łowieckie).

Nocą krukowate na noclegowiskach padają ofiarą puchacza, a młode krukowate w gniazdach zjadają też kuny. Za to same krukowate wyjadają jaja i pisklęta wielu ptaków, także niektórych drapieżników, gdy gniazdo zostaje bez opieki: to jeden z powodów, dla których nie wolno płoszyć ptaków z gniazda.

Krukowate, które udają drapieżniki

Sójka potrafi naśladować głosy innych ptaków, w tym myszołowa i jastrzębia. Dlaczego, nie wiadomo na pewno: może to tylko element bogatego repertuaru, a może sposób na odstraszenie konkurentów. Tak czy inaczej, miauczenie myszołowa dochodzące z gęstwiny w lesie warto sprawdzić, zanim zapiszesz myszołowa.

Źródła

• I. Newton, Population Ecology of Raptors, T & AD Poyser 1979: zajmowanie gniazd innych ptaków
• B. Heinrich, Ravens in Winter, Summit Books 1989: kruki przy padlinie
• D. Madge, H. Burn, Crows and Jays, Christopher Helm 1994
• A4 · Gniazda i A3 · Strategie łowieckie w tym kursie

Mini-quiz

1. Po co krukowate przeganiają drapieżniki?
2. Jak przeganianie może pomóc obserwatorowi?
3. Które ptaki drapieżne i sowy zajmują stare gniazda krukowatych?
4. Jak kruki i bieliki pomagają sobie przy padlinie?
5. Dlaczego miauczenie myszołowa w lesie nie zawsze oznacza myszołowa?

Odpowiedzi

1. Żeby wypłoszyć drapieżnika z okolicy gniazda, ostrzec inne ptaki i pokazać mu, że został zauważony.
2. Hałaśliwe stado krukowatych krążące w jednym miejscu często wskazuje drapieżnika, a wrona lecąca obok niego jest miarką jego wielkości.
3. Np. kobuz, pustułka, uszatka i puszczyk mszarny.
4. Bieliki znajdują padlinę po zbiegowisku kruków, a kruki korzystają z padliny otwartej przez bielika, bo same nie przebiją grubej skóry.
5. Bo sójka potrafi naśladować głos myszołowa.