Miasto
- Wrony są w polskich miastach wszędzie: na trawnikach, przy śmietnikach, na dachach. Zimą tysiące wron, gawronów i kawek z okolicy i z północnego wschodu Europy zlatują wieczorem do miast na wspólne noclegowiska; w mieście jest cieplej i bezpieczniej od drapieżników.
- Gawrony zakładają kolonie w parkach i na skwerach. Tam, gdzie wycina się drzewa z gniazdami albo płoszy kolonie, gawrony przenoszą się gdzie indziej, a w wielu regionach Polski ich liczebność spadła.
- Kawki gnieżdżą się w kominach, wieżach kościołów, szczelinach budynków i budkach. Remonty i ocieplanie budynków odbierają im miejsca do lęgów.
- Sroki, kiedyś ptaki wsi i zadrzewień, w ostatnich dziesięcioleciach liczniej zamieszkały w miastach.
Wrony w różnych miastach świata nauczyły się rozbijać orzechy, rzucając je z wysokości na twardą nawierzchnię. Są też opisy wron, które kładą orzechy na jezdni i czekają, aż rozgniecie je samochód; to zachowanie opisywano m.in. w Japonii, ale jego powszechność bywa przesadzana.
Wieś i pole
Na wsi i w polu krukowate żerują na ścierniskach i świeżo zaoranych polach, idąc za pługiem albo kombajnem jak mewy. Gawrony zjadają dużo larw owadów z gleby, ale też ziarno, co od wieków budziło niechęć rolników. Kruk, jeszcze w XX wieku rzadki i tępiony, od czasu objęcia go ochroną wrócił do wielu regionów Polski i coraz częściej pojawia się blisko ludzi.
Krukowate w kulturze
Krukowate od tysięcy lat towarzyszą ludziom w opowieściach:
- w mitologii nordyckiej bóg Odyn miał dwa kruki, Hugina i Munina („myśl” i „pamięć”), które codziennie oblatywały świat i przynosiły mu wieści;
- w Wieży Londyńskiej od wieków trzyma się kruki, bo według legendy królestwo upadnie, gdy kruki ją opuszczą;
- w polskich przysłowiach i bajkach wrona i sroka bywają gadatliwe i złodziejskie („sroka złodziejka”), a kruk złowróżbny;
- wiele ludów rdzennych Ameryki Północnej opowiada o Kruku jako sprytnym twórcy świata i oszuście.
Więcej o tym, jak ludzie patrzą na ptaki drapieżne, jest w A7 · Symbole i mity.
Ochrona i prawo
W Polsce nie wszystkie krukowate są pod tą samą ochroną, a przepisy się zmieniają: część gatunków jest chroniona ściśle, część częściowo, a niektóre w określonych sytuacjach mogą być płoszone albo odstrzeliwane na podstawie zezwoleń. Aktualny status sprawdzaj w rozporządzeniu w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Gniazd z pisklętami nie wolno niszczyć bez zezwolenia, także w mieście.
Źródła
- J. M. Marzluff, T. Angell, In the Company of Crows and Ravens, Yale University Press 2005
- D. Madge, H. Burn, Crows and Jays, Christopher Helm 1994
- A7 · Symbole i mity w tym kursie
Mini-quiz
- Dlaczego zimą krukowate zlatują do miast na noclegowiska?
- Co zagraża kawkom w miastach?
- Jak zmieniła się w Polsce sytuacja kruka w ostatnich dziesięcioleciach?
- Jak nazywały się kruki Odyna i co znaczą ich imiona?
Odpowiedzi
- Bo w mieście jest cieplej i bezpieczniej od drapieżników.
- Remonty i ocieplanie budynków, które odbierają im miejsca do lęgów w kominach i szczelinach.
- Z rzadkiego i tępionego ptaka, po objęciu ochroną, stał się znowu częsty w wielu regionach i coraz częściej pojawia się blisko ludzi.
- Hugin i Munin, „myśl” i „pamięć”.