Przejdź do treści
World of Raptors
B8 Wirtualny punkt obserwacyjnyLekcja 4 z 5

Wrzesień w Polsce: myszołowy i krogulce

Czytanie: około 2 minut

Polska nie ma swojej Cieśniny Gibraltarskiej. Ptaki drapieżne lecą przez nią jesienią szerokim frontem, więc nigdzie nie zbierają się w takich masach jak nad Tarifą. Mimo to w pogodny wrześniowy dzień na wybrzeżu albo na grzbiecie gór da się zobaczyć ich sporo: myszołowy krążące w kominach, krogulce przemykające nisko nad łąką, błotniaki, kanie rude i pustułki. W tej lekcji liczysz taki dzień i porównujesz go z cieśniną.

Czym Polska różni się od cieśniny

  • Szeroki front. Ptaki nie muszą tu przekraczać morza w jednym miejscu, więc lecą rzadziej i bardziej rozproszone. Na jednym punkcie widać tylko część przelotu.
  • Inne gatunki. Najliczniejsze są myszołowy i krogulce, których w cieśninie jest niewiele: część polskich myszołowów zimuje w Europie i nie leci do Afryki.
  • Wybrzeże i góry. Ptaki, które nie chcą lecieć nad Bałtykiem, ciągną wzdłuż brzegu. W górach wykorzystują prądy wznoszące nad grzbietami. To tam przelot widać najlepiej.

Wyniki takich obserwacji można zapisywać w Trektellen albo w Observation.org; o tym, gdzie i kiedy patrzeć w Polsce, jest w B2 · Miejsca i B2 · Kalendarz.

Myszołów — Buteo buteo

Myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard) to najpospolitszy ptak drapieżny Polski i najczęstszy na jesiennym punkcie. Ma szerokie, zaokrąglone skrzydła z krótkimi „palcami”, krótki, szeroki ogon i krótką szyję; szybując, trzyma skrzydła lekko w literę V. Jego ubarwienie jest bardzo zmienne, od prawie białego do czekoladowego, więc nie ufaj kolorom, tylko sylwetce. Większość ptaków ma ciemną plamę w nadgarstku i jaśniejszy pas na piersi.

W locieFot. Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
SiedzącyFot. caroline legg, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Jasna odmianaFot. Olga Havlíčková, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Na co patrzeć: Myszołów i podobne gatunki
CechaMyszołówTrzmielojadKurhannik
Grupa sylwetkimyszołowymyszołowymyszołowy
Skrzydłaśredniej długości, szerokie, zaokrąglonedługie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowadłuższe niż u myszołowa
Koniec skrzydła („palce”)55–6, dość krótkie5
Ogonkrótki, szeroki, często rozłożony w wachlarzdłuższy niż u myszołowa, boki zaokrągloneśredni, rudawy, prawie bez prążków
Głowaduża, szyja krótka, słabo wystajemała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki)jasna, wystaje jak u myszołowa
Ułożenie skrzydeł i lotpłytkie V; często krążypłasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastycznewyraźniejsze V niż u myszołowa; często zawisa

Krogulec — Accipiter nisus

Krogulec Accipiter nisus (ang. Eurasian Sparrowhawk) leci nisko i szybko, a jego lot jest rytmiczny: kilka szybkich uderzeń, krótki ślizg, i znowu. Ma krótkie, zaokrąglone skrzydła i długi, prosto ścięty ogon. Większy jastrząb jest podobny, ale cięższy, z dłuższymi skrzydłami i zaokrąglonym końcem ogona (porównaj w B7 · Trudne pary).

W locieFot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
SiedzącyFot. Dion Art, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
SamicaFot. john.purvis, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Na co patrzeć: Krogulec i podobne gatunki
CechaKrogulecPustułka
Grupa sylwetkikrogulcesokoły
Skrzydłakrótkie, zaokrąglonedługie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)
Koniec skrzydła („palce”)6, krótkiebrak, koniec skrzydła ostry
Ogondługi, prosto ściętydługi, zaokrąglony na końcu
Głowamałakrótka
Ułożenie skrzydeł i lotseria szybkich uderzeń i ślizgzawisa; uderzenia szybkie i płytkie

Liczenie: wrzesień na wybrzeżu

Wybrzeże Bałtyku, druga połowa września

Nie ma tu wąskiego gardła jak w cieśninie, więc ptaki lecą rzadziej i szerszym frontem. Najwięcej jest myszołowów i krogulców; trafiają się błotniaki, kanie rude, pustułki, a z rzadka orlik albo bielik.

Sposób liczenia

Przez 2 min ptaki przelatują nad punktem. Kliknij ptaka albo stado (lub użyj przycisku „Wybierz następnego ptaka”) i wybierz gatunek. Stado liczy się w całości.

Po liczeniu

Pomyłki, na które warto uważać w tej sesji:

  • myszołów a trzmielojad: w Polsce we wrześniu też lecą trzmielojady, choć już nieliczne; sprawdzaj głowę i ogon;
  • krogulec a jastrząb: jastrząb jest większy i leci wolniej, ale w pojedynkę i bez porównania łatwo się pomylić;
  • błotniak stawowy a kania ruda: oba mają długie skrzydła i długi ogon, ale kania ma ogon głęboko wcięty i rdzawy, a błotniak kołysze się nisko z uniesionymi skrzydłami.

Źródła

Mini-quiz

  1. Dlaczego w Polsce nie widać przelotu tak masowego jak nad Tarifą?
  2. Które dwa gatunki są najliczniejsze na jesiennym punkcie w Polsce?
  3. Po czym w locie rozpoznasz krogulca?
  4. Dlaczego przy myszołowie nie warto ufać kolorom?
Odpowiedzi
  1. Bo ptaki lecą przez Polskę szerokim frontem i nie muszą zbierać się w jednym wąskim gardle.
  2. Myszołów i krogulec.
  3. Po rytmie lotu (kilka szybkich uderzeń, krótki ślizg), krótkich, zaokrąglonych skrzydłach i długim, prosto ściętym ogonie.
  4. Bo jego ubarwienie jest bardzo zmienne, od prawie białego do czekoladowego.

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.