Ścieżka A: Biologia
A5: Wędrówki
Orlik krzykliwy z Biebrzy leci na zimę do południowej Afryki, a prawie całą drogę pokonuje, nie machając skrzydłami. W tym module dowiesz się, jak to możliwe.
- lekcji
- 5
- gatunków z atlasu
- 5
- nauki + zadania
- ok. 3,5 h
- quiz
- 1
Sęp płowy, w locie. Fot. Artemy Voikhansky, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Lekcje
- Lekcja 1: Dlaczego i jak wędrująPtaki drapieżne nie uciekają przed mrozem, tylko przed głodem: trzmielojad, który żywi się larwami os, leci aż do tropikalnej Afryki, a myszołów często zostaje w Polsce. Zobaczysz, kto odlatuje, kto zostaje, kto przylatuje do nas na zimę i czym różnią się wędrowcy, którzy szybują, od tych, którzy machają skrzydłami.
- Lekcja 2: Fizyka szybowaniaZ wysokości jednego kilometra duży ptak drapieżny przelatuje w ślizgu często ponad 10 km bez jednego machnięcia skrzydłem. Poznasz kominy ciepłego powietrza i noszenie zboczowe, cykl „wznieś się i ślizgaj” oraz powód, dla którego migranci szybujący omijają morze, nawet jeśli droga lądem jest dużo dłuższa.
- Lekcja 3: Szlaki i wąskie gardłaW Batumi, na wąskim pasie lądu między Morzem Czarnym a Małym Kaukazem, jesienny przelot w wielu sezonach przekracza milion ptaków drapieżnych. Poznasz sześć wąskich gardeł Europy i Bliskiego Wschodu, dowiesz się, którędy lecą do Afryki ptaki z Polski i dlaczego wiosną wędrówka wygląda inaczej niż jesienią.
- Lekcja 4: Jak badamy wędrówkiMłody trzmielojad leci do Afryki zupełnie sam, kilka tygodni po rodzicach, a mimo to kieruje się na południe. Zobaczysz, co wiemy o wrodzonym kierunku i ptasich kompasach, jak badacze śledzą wędrówki obrączkami, nadajnikami GPS i wieloletnimi liczeniami oraz jak możesz w tym pomóc sama.
- Lekcja 5: Ćwiczenia i projektDeszcz od rana, bezchmurny upał czy cumulusy przy wietrze z północy: w który z tych dni nad Bosforem przeleci najwięcej ptaków? Najpierw quiz, który zalicza moduł, potem mapa szlaków, prognoza przelotu i zagadka zimowego myszołowa, a na koniec projekt: dzień liczenia przelotu w terenie albo analiza wieloletnich liczeń z domu.
Zakres
Dlaczego ptaki drapieżne wędrują, jak wykorzystują ciepłe powietrze i wiatr, którędy lecą z Europy do Afryki, gdzie tłoczą się w „wąskich gardłach” i skąd to wszystko wiemy. Cieśninę Gibraltarską opisuje szczegółowo moduł B3. Tu patrzysz na nią jako na jeden z elementów większej mapy.
Po ukończeniu modułu potrafisz:
- Wyjaśnić, dlaczego część ptaków drapieżnych odlatuje na zimę, a część zostaje.
- Odróżnić migrantów szybujących od migrantów lecących lotem aktywnym i powiedzieć, co z tego wynika dla ich tras.
- Opisać, jak powstają kominy termiczne i noszenie zboczowe i dlaczego duże ptaki omijają morze.
- Wskazać na mapie główne szlaki i wąskie gardła: Gibraltar, Bosfor, Bliski Wschód z Ejlatem, Batumi, Falsterbo, Cieśninę Mesyńską.
- Wymienić ptaki drapieżne, które przylatują do Polski na zimę, i te, które wędrują tylko częściowo.
- Opisać metody badania wędrówek (obrączkowanie, telemetria GPS, liczenia na punktach obserwacyjnych) i włączyć się w naukę obywatelską.
Liczebność przelotu zmienia się z roku na rok i zależy od pogody, liczby obserwatorów i metody liczenia. Wszystkie liczby w tym module są przybliżone i mają pokazać rząd wielkości, a nie dokładny wynik. Trasy poszczególnych populacji wciąż są badane. Tam, gdzie wiedza jest niepewna albo naukowcy się spierają, jest to wyraźnie zaznaczone.
Wędrówki łączą się z innymi modułami: budowę skrzydła omawia A2 · Anatomia łowcy, a zagrożenia na trasie i ochronę A6 · Ochrona.