Przejdź do treści
World of Raptors
A13 Małe ptaki: codzienni sąsiedzi i zdobyczLekcja 2 z 5

W mieście: wróble, sikory, kosy i krogulec

Czytanie: około 4 minut

Miasto to dla małych ptaków bogata, ale niebezpieczna okolica: dużo jedzenia, ciepło, karmniki zimą, a jednocześnie koty, szyby i drapieżniki, które nauczyły się polować między blokami. W tej lekcji poznajesz najpospolitsze małe ptaki polskich miast i krogulca, który przy karmniku czuje się jak u siebie.

Kogo zobaczysz pod blokiem i w parku

PtakJak go poznaćGdzie i kiedy
Wróbel Passer domesticussamiec z szarą czapką i czarnym „śliniaczkiem”, samica szarobrązowa; ćwierka w grupachprzy budynkach, cały rok; w wielu miastach Europy go ubywa
Mazurek Passer montanusjak mały wróbel, ale z brązową czapką i czarną plamką na białym policzku; obie płcie podobneogródki działkowe, skraje miast, wieś
Bogatka Parus majorżółty brzuch z czarnym pasem przez środek, czarna głowa z białymi policzkami; głośne „ci-ta, ci-ta”parki, ogrody, karmniki, cały rok
Modraszka Cyanistes caeruleusmniejsza od bogatki, z niebieską czapeczką i skrzydłamijak bogatka, często razem z nią
Kos Turdus merulasamiec czarny z żółtym dziobem, samica brązowa; śpiewa fletowo o zmierzchu, a na alarm głośno terkoczetrawniki, parki, ogrody, cały rok
Szpak Sturnus vulgarisczarny z metalicznym połyskiem, jesienią w białe kropki; chodzi, nie skacze; wielkie stada jesieniątrawniki, pola, budki lęgowe
Dymówka i oknówkajaskółki: dymówka z długimi „wąsami” ogona i rdzawym gardłem, oknówka z białym kupremgniazda w budynkach, kwiecień–wrzesień

Jerzyk, czarny i z długimi, sierpowatymi skrzydłami, często mylony z jaskółkami, nie jest ptakiem wróblowym. Spędza w powietrzu prawie całe życie, a w mieście gnieździ się w szczelinach bloków. Jerzyki i jaskółki są ulubioną zdobyczą kobuza.

Krogulec przy karmniku

Krogulec — Accipiter nisus

Krogulec Accipiter nisus (ang. Eurasian Sparrowhawk) to drapieżnik małych ptaków. Samiec, niewiele większy od kosa, łapie głównie wróble, sikory i zięby; samica, prawie dwa razy cięższa, poluje też na kosy, szpaki i drozdy (zob. ciekawostkę o krogulcu w A3). Zimą krogulce coraz częściej polują w miastach, bo przy karmnikach zbierają się stada ptaków.

Jak poluje krogulec w mieście? Przemyka nisko wzdłuż żywopłotu albo ściany budynku i wypada zza rogu na karmnik, zanim ptaki zdążą się poderwać. Jeśli chybi, odlatuje i za jakiś czas próbuje znowu. Czasem goni zdobycz w gęsty krzak i chodzi po gałęziach.

Czy karmnik przyciągający krogulca szkodzi ptakom? Badania z Wielkiej Brytanii, gdzie dokarmia się ptaki na dużą skalę, wskazują, że krogulce zabijają przy karmnikach część ptaków, ale nie ma dowodów, żeby to one były przyczyną spadku liczebności pospolitych gatunków; ważniejsze są brak miejsc do lęgów i pokarmu dla piskląt. Karmnik warto stawiać tak, żeby obok był gęsty krzew, w którym małe ptaki mogą się schronić, ale nie taki, za którym krogulec może się zaczaić tuż przy karmniku.

W locieFot. Alexis Lours, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
SiedzącyFot. Dion Art, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
SamicaFot. john.purvis, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Na co patrzeć: Krogulec i podobne gatunki
CechaKrogulecPustułka
Grupa sylwetkikrogulcesokoły
Skrzydłakrótkie, zaokrąglonedługie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów)
Koniec skrzydła („palce”)6, krótkiebrak, koniec skrzydła ostry
Ogondługi, prosto ściętydługi, zaokrąglony na końcu
Głowamałakrótka
Ułożenie skrzydeł i lotseria szybkich uderzeń i ślizgzawisa; uderzenia szybkie i płytkie

Inni miejscy łowcy

  • Pustułka w mieście gnieździ się na budynkach i poluje na gryzonie na trawnikach i nieużytkach, ale łapie też wróble i inne małe ptaki, częściej niż jej krewniaczki na wsi.
  • Sokół wędrowny z gniazd na wieżowcach i kominach łapie gołębie miejskie, szpaki i drozdy, a nocą, przy świetle miasta, także ptaki wędrujące nocą nad miastem.
  • Jastrząb w niektórych dużych miastach Europy, na przykład w Berlinie, gnieździ się w parkach i poluje na gołębie i krukowate.
  • Puszczyk i uszatka w parkach i na cmentarzach łapią nocą gryzonie, ale też śpiące małe ptaki.

Źródła

  • I. Newton, The Sparrowhawk, T & AD Poyser 1986
  • D. G. Thomson i in., „The widespread declines of songbirds in rural Britain do not correlate with the spread of their avian predators”, Proceedings of the Royal Society B 265 (1998)
  • S. E. Newson i in., „Population change of avian predators and grey squirrels in England: is there evidence for an impact on avian prey populations?”, Journal of Applied Ecology 47 (2010)
  • Monitoring Ptaków Polski

Mini-quiz

  1. Czym mazurek różni się od wróbla?
  2. Jak odróżnisz modraszkę od bogatki?
  3. Na jakie ptaki poluje samiec krogulca, a na jakie samica?
  4. Co według badań brytyjskich wiadomo o wpływie krogulców przy karmnikach na liczebność pospolitych ptaków?
  5. Który drapieżnik w mieście łapie gołębie z gniazd na wieżowcach?
Odpowiedzi
  1. Ma brązową czapkę i czarną plamkę na białym policzku, a obie płcie wyglądają podobnie.
  2. Modraszka jest mniejsza i ma niebieską czapeczkę i skrzydła.
  3. Samiec głównie na wróble, sikory i zięby, samica także na większe: kosy, szpaki, drozdy.
  4. Krogulce zabijają część ptaków, ale nie ma dowodów, że to one powodują spadek liczebności; ważniejsze są brak miejsc lęgowych i pokarmu.
  5. Sokół wędrowny.

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.