Przejdź do treści
World of Raptors
A13 Małe ptaki: codzienni sąsiedzi i zdobyczLekcja 3 z 5

W lesie: zięby, rudziki, kowaliki i sóweczka

Czytanie: około 3 minut

Las wiosną brzmi jak orkiestra, a zimą jest prawie cichy, przerywany tylko piskami sikor przeczesujących korony drzew. Małe ptaki lasu częściej się słyszy, niż widzi, i podobnie jest z drapieżnikami, które na nie polują: krogulcem przemykającym między pniami i sóweczką, najmniejszą sową Polski. W tej lekcji poznajesz jedne i drugie.

Kogo zobaczysz i usłyszysz w lesie

PtakJak go poznaćGłos
Zięba Fringilla coelebssamiec z różowawą piersią i niebieskoszarą głową, dwa białe paski na skrzydle; najpospolitszy ptak lasów Polskiwiosną krótka, opadająca, energiczna zwrotka zakończona „trelem”
Rudzik Erithacus rubeculaokrągły, z pomarańczowym „śliniakiem” na twarzy i piersi; podchodzi bliskomelancholijny, perlisty śpiew, także jesienią i zimą
Kowalik Sitta europaeaniebieskoszary wierzch, czarny pasek przez oko; schodzi po pniu głową w dółgłośne, gwiżdżące „tuit tuit”
Pełzaczbrązowy, nakrapiany, z cienkim, zakrzywionym dziobem; wspina się po pniu spiralą w góręcienkie „sii”
Sikora sosnówka i czubatkamałe sikory lasów iglastych: sosnówka z białą plamą na karku, czubatka z czubkiemwysokie piski
Mysikrólik Regulus regulusnajmniejszy ptak Europy, ok. 5 g; zielonkawy, z żółtym paskiem na ciemieniubardzo wysokie, cienkie „sii-sii-sii”
Kwiczoł i śpiewakdrozdy: kwiczoł z szarą głową i kuprem, często w stadach; śpiewak z kropkowaną piersią, śpiewa, powtarzając frazykwiczoł skrzeczy „czak-czak”, śpiewak powtarza każdą frazę 2–3 razy

Zimą małe ptaki lasu łączą się w mieszane stada: sikory różnych gatunków, mysikróliki, pełzacze i kowaliki wędrują razem przez las. Uważa się, że w stadzie łatwiej znaleźć pokarm, a więcej oczu szybciej wypatrzy drapieżnika.

Sóweczka: sowa wielkości szpaka

Sóweczka — Glaucidium passerinum

Sóweczka Glaucidium passerinum (ang. Eurasian Pygmy Owl) to najmniejsza sowa Polski, mniej więcej wielkości szpaka. Żyje w starych lasach iglastych, głównie w górach i na północnym wschodzie kraju, a poluje o zmierzchu i za dnia, także na małe ptaki: sikory, mysikróliki, zięby. Zimą robi spiżarnie w dziuplach i budkach, o czym jest A8.

Sóweczka i małe ptaki to dobry przykład wyścigu zbrojeń. Gdy małe ptaki znajdą siedzącą sóweczkę, zlatują się, krzyczą i krążą wokół niej, aż odleci. Ornitolodzy wykorzystują to w terenie: gwizd naśladujący sóweczkę potrafi ściągnąć z okolicy sikory i inne małe ptaki, które przylatują przegonić „sowę”. W sezonie lęgowym nie należy tego robić, bo niepokoi i sowy, i małe ptaki.

SiedzącyFot. Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Uniesiony ogonFot. Stefan Berndtsson, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
Na co patrzeć: Sóweczka i podobne gatunki
CechaSóweczkaPójdźkaWłochatka
Głosgwizd „djuu”zawodzące „guuk” i ostre „kiju”szybka seria „pu-pu-pu-pu”
„Uszy”brakbrakbrak
Sylwetkawielkości szpaka, długi ruchliwy ogonmała, krótki ogon; kiwa się, gdy jest zaniepokojonakrępa
Głowa i szlaramałapłaska i szerokaduża i kwadratowa, szlara z ciemną obwódką
Oczyżółte, małeżółte, nad nimi białe „brwi”żółte

Krogulec i jastrząb w lesie

Krogulec w lesie poluje tak samo jak w mieście: z zaskoczenia, nisko, wykorzystując pnie i krzewy jako osłonę. Jastrząb, większy, łapie w lesie większe ptaki: drozdy, sójki, gołębie grzywacze, a nawet kuraki. Obaj mają krótkie, zaokrąglone skrzydła i długi ogon, idealne do lotu między drzewami (zobacz A2 · Kształt skrzydła a sposób życia).

Nocą śpiące małe ptaki łapią puszczyki, zwłaszcza zimą, gdy brakuje gryzoni.

Las jako schronienie

Dla małych ptaków las jest jednocześnie domem i kryjówką. Gęste świerki chronią przed wiatrem, mrozem i drapieżnikami, a dziuple, wykute przez dzięcioły, są miejscem lęgów sikor, kowalików, muchołówek i szpaków, a także sóweczki i włochatki. Stare drzewa z dziuplami są więc ważne i dla zdobyczy, i dla drapieżników.

Źródła

  • L. Svensson i in., Przewodnik Collinsa. Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego
  • A8 · Rodzina, pokarm, wędrówki w tym kursie
  • I. Newton, The Sparrowhawk, T & AD Poyser 1986

Mini-quiz

  1. Który ptak schodzi po pniu głową w dół?
  2. Jaki jest najmniejszy ptak Europy i ile waży?
  3. Dlaczego zimą małe ptaki łączą się w mieszane stada?
  4. Co robią małe ptaki, gdy znajdą siedzącą sóweczkę?
  5. Dlaczego stare drzewa z dziuplami są ważne i dla małych ptaków, i dla drapieżników?
Odpowiedzi
  1. Kowalik.
  2. Mysikrólik, ok. 5 g.
  3. Uważa się, że w stadzie łatwiej znaleźć pokarm i szybciej wypatrzyć drapieżnika.
  4. Zlatują się, krzyczą i krążą wokół niej, aż odleci.
  5. Bo w dziuplach gnieżdżą się i małe ptaki (sikory, kowaliki, muchołówki), i sowy (sóweczka, włochatka).

Zobacz, posłuchaj, poczytaj

Gatunki z tej lekcji: zdjęcia, gatunki, z którymi łatwo je pomylić, filmy, głosy i źródła. Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, a linki do YouTube otwierają wyszukiwanie filmów o danym gatunku.