Przejdź do treści

Ścieżka A: Biologia

A14: Policzyć niewidzialne: jak liczy się ptaki lęgowe

W lesie za wsią ma rewiry dziesięć puszczyków, a ja w marcową noc słyszę cztery, następnej sześć. Nie dlatego, że źle liczę: sowa, która akurat milczy, jest dla liczącej niewidzialna. Ten moduł pokazuje, jak ornitolodzy liczą ptaki, których nie widać, i dlaczego „policzyłam wszystkie” prawie nigdy nie jest prawdą.

lekcji
6
gatunki z atlasu
4
nauki + ćwiczenia
ok. 3,5 h
quiz
1

Puszczyk, ptak siedzący. Fot. Martin Mecnarowski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Lekcje

  1. Lekcja 1: Cenzus, inwentaryzacja, monitoringPoliczyć wszystkie gniazda bocianów we wsi to proste: są duże, stoją na dachach i słupach i nigdzie nie uciekają. Policzyć wszystkie zięby w lesie jest niemożliwe. Ta lekcja wyjaśnia, czym różnią się trzy rodzaje liczenia ptaków i dlaczego ten, od którego zależą trendy, wcale nie musi znać prawdziwej liczby ptaków.ok. 5 min
  2. Lekcja 2: Wykrywalność: ptaki, których nie słychaćWynik liczenia to zawsze tylko część ptaków, które naprawdę są na powierzchni, a nawet najlepsza obserwatorka nie wie, jaka to część tej konkretnej nocy. W tej lekcji poznajesz jedno proste równanie, sprawdzasz je na wirtualnych puszczykach i liczysz, ile razy trzeba wrócić z pustymi rękami, żeby uczciwie napisać „tego gatunku tu nie ma”.ok. 6 min
  3. Lekcja 3: Gdzie liczyć: powierzchnie próbne i losowanieNajbardziej kusi, żeby liczyć tam, gdzie ptaków jest dużo: przy znanym stawie, na skraju ulubionego lasu. Taki wynik mówi jednak tylko o tym stawie i o tym lesie. Ta lekcja pokazuje, jak ornitolodzy wybierają miejsca do liczenia, żeby z kilkudziesięciu kwadratów powiedzieć coś o całym kraju, i dlaczego w tym wyborze najważniejszy jest los.ok. 6 min
  4. Lekcja 4: Jak liczyć: transekt, punkt i standaryzacjaDwie osoby idą tą samą ścieżką przez ten sam las, jedna o piątej rano, druga o dziesiątej, jedna maszeruje, druga co chwilę przystaje. Obie zapiszą rzetelnie, co widziały i słyszały, a ich wyniki nie będą do siebie pasować. W tej lekcji poznajesz trzy podstawowe metody liczenia ptaków lęgowych i zasady, dzięki którym wynik z tego roku da się porównać z zeszłorocznym.ok. 7 min
  5. Lekcja 5: Jak dołączyć do monitoringuTrendy, o których czytasz w kursie, w dużej części policzyli wolontariusze: ludzie, którzy co wiosnę wstają przed świtem i idą tą samą trasą co rok wcześniej. W tej lekcji sprawdzasz, jak wyglądały i wyglądają programy dla wolontariuszy w Polsce i w Hiszpanii, czego od nich wymagają i od czego zacząć, zanim się zgłosisz.ok. 6 min
  6. Lekcja 6: Ćwiczenia i quizNajlepszy sprawdzian tego modułu to zaplanować własne, małe liczenie tak, żeby za rok dało się je powtórzyć. Najpierw quiz, który zalicza moduł, potem trzy ćwiczenia: rachunek z wykrywalnością, plan monitoringu wymyślonego obszaru i próbna trasa blisko domu.ok. 4 minquiz, próg 80%

Po co ten moduł

W kursie co chwilę pada zdanie „liczebność spada” albo „populacja wzrosła”, z odsyłaczem do Monitoringu Ptaków Polski. Ten moduł wyjaśnia, skąd takie liczby się biorą. A5 i B8 uczą liczyć ptaki w przelocie, gdzie widać prawie każdego, a trudność polega na tempie. Tu chodzi o ptaki lęgowe: siedzą w trzcinach, w koronach drzew i w ciemności, a trudność polega na tym, czego nie słychać.

Moduł opiera się głównie na poradniku Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny (wyd. 2, 2015), napisanym dla osób planujących monitoring na obszarach Natura 2000. Wzory są tu proste i zawsze z przykładem z sowami albo drapieżnikami, a w lekcji 2 sprawdzisz je na własnej, wirtualnej powierzchni.

Po ukończeniu modułu potrafisz:

  1. Odróżnić cenzus, inwentaryzację i monitoring i wyjaśnić, dlaczego monitoring może korzystać z wyniku, który zaniża liczbę ptaków.
  2. Wyjaśnić, czym jest wykrywalność, i policzyć, ile pustych kontroli trzeba, by uznać, że gatunku nie ma.
  3. Opisać, jak losuje się powierzchnie próbne i dlaczego lepiej mieć wiele małych niż kilka dużych.
  4. Porównać liczenie z transektu, z punktu i metodę kartograficzną oraz wskazać, co trzeba ujednolicić, żeby wyniki z różnych lat dało się porównać.
  5. Wiedzieć, jak w Polsce i w Hiszpanii dołączyć do programów, które liczą ptaki rok po roku.