Przejdź do treści
A16 Drapieżniki świataLekcja 3 z 6

Ameryki: od prerii po las deszczowy

Obie Ameryki mają własną rodzinę padlinożerców, sokoły chodzące po ziemi i największy przelot drapieżników na Ziemi. Poznasz myszołowce, które polują w grupie, ślimakojada, karakary i kondory, a na koniec rzekę ptaków nad Veracruz.

Myszołowiec towarzyski: polowanie w grupie

Myszołowce towarzyskie: rodzina czatuje razem, a potem razem polujeFot. Gregory "Slobirdr" Smith, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Prawie wszystkie drapieżniki polują samotnie. Myszołowiec towarzyski (Parabuteo unicinctus, ang. Harris's Hawk) z pustyń i suchych zarośli od południa USA po Argentynę jest wyjątkiem. Żyje w grupach rodzinnych liczących zwykle od dwóch do sześciu ptaków i poluje razem z nimi, głównie na króliki i zające.

Badania w Nowym Meksyku (Bednarz, 1988) opisały trzy sposoby:

  • atak z kilku stron naraz, kiedy zdobycz jest na otwartym terenie,
  • wypłaszanie: jeden ptak wchodzi pieszo w krzak, w którym schował się królik, a reszta czeka na zewnątrz,
  • sztafeta: ptaki gonią na zmianę, aż zdobycz się zmęczy.

W grupie pięciu lub sześciu ptaków na każdego przypadało więcej pokarmu niż w parze, a duży zając wystarcza dla wszystkich. Na pustyni brakuje też wysokich czatowni, więc myszołowce siadają jeden na drugim, czasem po trzy na jednym kaktusie. Dzięki życiu w grupie łatwo współpracują także z człowiekiem; to dziś jeden z najczęstszych ptaków w sokolnictwie.

Ślimakojad: dziób do jednej zdobyczy

Samiec ślimakojada czerwonookiego w Pantanalu: cienki, mocno zagięty dziób pasuje do muszli ślimakaFot. Giles Laurent, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ślimakojad czerwonooki (Rostrhamus sociabilis, ang. Snail Kite) z mokradeł od Florydy po Argentynę je prawie wyłącznie wodne ślimaki z rodzaju Pomacea. Zbiera je stopą z powierzchni wody, siada, a potem cienkim, mocno zagiętym dziobem przecina mięsień, którym ślimak trzyma się muszli.

To skrajny specjalista, więc powinien być bezradny, kiedy zmienia się zdobycz. Na Florydzie stało się inaczej. Po 2000 r. rozprzestrzenił się tam obcy, dużo większy gatunek ślimaka. W ciągu ok. dziesięciu lat dzioby i ciała ślimakojadów wyraźnie się powiększyły (Cattau i in., 2018). Część tej zmiany jest dziedziczna, a młode z większymi dziobami częściej przeżywały pierwszy rok. To jeden z najszybszych znanych przykładów ewolucji u ptaka drapieżnego, obok tych z lekcji Ewolucja trwa.

Karakary: sokoły na piechotę

Karakara czubata w Pantanalu: krewna sokołów, która większość dnia spędza na ziemiFot. Giles Laurent, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Karakary należą do rodziny sokołowatych, ale zachowują się jak krukowate. Karakara czubata (Caracara plancus, ang. Crested Caracara) chodzi po ziemi, je padlinę, owady, jaja i odpadki i odbiera zdobycz innym ptakom. Karakary uchodzą za najbardziej ciekawskie i pomysłowe z ptaków drapieżnych. Te z Falklandów podchodzą do ludzi i kradną im drobne przedmioty.

W lasach tropikalnych Ameryki żyją inni krewni sokołów:

  • sokoły leśne z rodzaju Micrastur, zbudowane jak krogulce: krótkie skrzydła, długi ogon; polują w gęstym podszycie i częściej je słychać, niż widać,
  • trębacz chichotliwy (Herpetotheres cachinnans, ang. Laughing Falcon), który poluje prawie wyłącznie na węże.

Kondory i sępniki

Padlinożercy Ameryk to osobna rodzina, kondorowate (lekcja o rodzinach). Dwie rzeczy warto do niej dodać.

Węch. Sępnik różowogłowy (Cathartes aura, ang. Turkey Vulture) znajduje padlinę po zapachu, nawet pod koronami drzew. Często opowiadana historia mówi, że już w latach 30. XX w. inżynierowie w Kalifornii szukali nieszczelności w gazociągach, patrząc, gdzie krążą sępniki: do gazu dodaje się związek o zapachu podobnym do zapachu padliny.

Lot bez machania. Kondorom wielkim w Argentynie założono rejestratory lotu (Williams i in., 2020). Ptaki machały skrzydłami przez ok. 1% czasu lotu, prawie tylko przy starcie. Jeden z nich przeleciał bez jednego uderzenia skrzydeł ponad pięć godzin i ok. 170 km. Jak to możliwe, wyjaśnia lekcja Fizyka szybowania.

Harpia i las deszczowy

Harpię wielką znasz z modułu A1. Jej szpony mają do ok. 10 cm długości, czyli tyle, co pazury niedźwiedzia grizzly. Para wychowuje jedno młode raz na dwa albo trzy lata, a młody ptak zostaje w pobliżu gniazda ponad rok. Przy tak wolnym rozrodzie każda zabita harpia i każdy wycięty kawałek lasu liczy się bardzo długo. Gatunek zniknął już z dużej części Ameryki Środkowej.

Veracruz: rzeka drapieżników

W module o wędrówkach poznałaś wąskie gardła Europy i Bliskiego Wschodu. Największe na świecie jest w Meksyku. Między górami Sierra Madre a Zatoką Meksykańską, w stanie Veracruz, wybrzeże zwęża się do pasa szerokości kilkudziesięciu kilometrów. Każdej jesieni liczy się tam ponad 4 miliony drapieżników, a w najlepszych latach ponad 5 milionów. Dla porównania przez Cieśninę Gibraltarską przelatuje jesienią kilkaset tysięcy.

Prawie cały przelot to trzy gatunki:

  • sępnik różowogłowy,
  • myszołów szerokoskrzydły (Buteo platypterus, ang. Broad-winged Hawk),
  • myszołów preriowy (Buteo swainsoni, ang. Swainson's Hawk).

Myszołów preriowy leci z prerii Kanady i USA na pampę w Argentynie, ok. 10 000 km w jedną stronę. Zimą je tam głównie szarańczaki. W połowie lat 90. na argentyńskich polach zaczęto je zwalczać silnym pestycydem, monokrotofosem, i w dwa sezony znaleziono ok. 5–6 tysięcy martwych myszołowów, a szacunki mówią o ok. 20 tysiącach. Ptaki z nadajnikami doprowadziły badaczy na miejsce, a Argentyna wycofała środek z użycia w ciągu kilku lat. To przykład tego, że ptaka wędrownego trzeba chronić na całej trasie, nie tylko tam, gdzie gniazduje.

Filmy

Źródła

Mini-quiz

  1. Czym myszołowiec towarzyski różni się od prawie wszystkich innych drapieżników?
  2. Co stało się z dziobami ślimakojadów na Florydzie i dlaczego?
  3. Które trzy gatunki tworzą większość przelotu nad Veracruz?
Odpowiedzi
  1. Poluje w grupie rodzinnej: ptaki atakują z kilku stron, wypłaszają zdobycz albo gonią ją na zmianę.
  2. Powiększyły się w ciągu ok. dziesięciu lat, bo pojawił się obcy, większy gatunek ślimaka i ptaki z większymi dziobami lepiej sobie z nim radziły.
  3. Sępnik różowogłowy, myszołów szerokoskrzydły i myszołów preriowy.