Orzeł australijski
Orzeł australijski (Aquila audax, ang. Wedge-tailed Eagle) to bliski krewny orła przedniego i największy ptak drapieżny Australii: rozpiętość skrzydeł ok. 2–2,3 m, wyjątkowo więcej. W locie poznasz go po długim ogonie w kształcie klina. Poluje na króliki, walabie i młode kangury.
W kraju bez sępów to on jest głównym dużym padlinożercą. Przy drogach zjada zabite przez samochody kangury, razem z kaniami i krukami, i sam często ginie pod kołami.
Przez większą część XX w. uważano go za szkodnika zabijającego jagnięta i płacono za każdego zabitego ptaka. Zginęły wtedy setki tysięcy orłów. Późniejsze badania pokazały, że orły zabierały głównie martwe i słabe jagnięta. Dziś gatunek jest chroniony w całej Australii i liczny, poza Tasmanią, gdzie żyje osobny, zagrożony podgatunek.
Kamień jako narzędzie
Australijski drapieżnik Hamirostra melanosternon (ang. Black-breasted Buzzard) jest jednym z niewielu ptaków drapieżnych, które używają narzędzi. Opisywano, że kiedy znajdzie gniazdo emu, podnosi dziobem kamień i rzuca nim w jajo, aż skorupa pęknie. Podobnie robi ścierwnik w Afryce z jajami strusi, co opisuje lekcja o specjalistach i padlinożercach. Dwa daleko spokrewnione gatunki na dwóch kontynentach doszły do tego samego sposobu.
Z Australii pochodzą też doniesienia o „ognistych jastrzębiach”: kaniach i sokołach, które mają przenosić płonące gałązki i w ten sposób wypłaszać zdobycz. Opisuje je lekcja Ewolucja trwa.
Kania, która poluje nocą
Prawie wszystkie jastrzębiowate polują za dnia. Wyjątkiem jest australijski kaniuk Elanus scriptus (ang. Letter-winged Kite), krewny naszego kaniuka. Ma duże oczy i poluje nocą na gryzonie w suchym wnętrzu kontynentu. Jego liczebność rośnie gwałtownie w latach po dużych deszczach, kiedy mnożą się gryzonie, a potem spada niemal do zera. To ta sama zależność, którą znasz z sów i cykli gryzoni na północy Europy, tylko w rytmie pustynnych deszczów.
Myszołów galapagoski: jedna samica, kilku samców
Myszołów galapagoski (Buteo galapagoensis, ang. Galápagos Hawk) jest jedynym dziennym drapieżnikiem gniazdującym na Galapagos. Jego przodkowie dolecieli tam z Ameryki stosunkowo niedawno; najbliższym krewnym jest myszołów preriowy z poprzedniej lekcji.
W module o rozrodzie przeczytałaś, że drapieżniki są w większości monogamiczne. Tu jest inaczej. Na wielu wyspach samica łączy się z dwoma, trzema, a czasem nawet ośmioma samcami. Wszyscy bronią wspólnego rewiru, wysiadują jaja i karmią młode, choć ojcami piskląt są tylko niektóre z nich. Taki układ nazywa się poliandrią. Najczęstsze wyjaśnienie: dobrych rewirów na małej wyspie jest mało, więc samcowi bardziej opłaca się dzielić rewir niż nie mieć żadnego.
Ptaki z Galapagos prawie nie boją się ludzi, bo przez tysiące lat nie miały tam wrogów.
Pustułka maskareńska: z czterech ptaków
Pustułka maskareńska (Falco punctatus, ang. Mauritius Kestrel) żyje tylko na Mauritiusie. Ma krótkie, zaokrąglone skrzydła, jak krogulec, bo poluje w lesie na gekony. Kiedy wycięto prawie cały las wyspy, a resztę skaził DDT, gatunek prawie zniknął. W 1974 r. znano tylko cztery ptaki, w tym jedną samicę, która składała jaja. Był to wtedy najrzadszy ptak świata.
Uratowały go metody podobne do tych, którymi w Polsce przywracano sokoła wędrownego (Historie sukcesu): zabieranie pierwszego zniesienia do inkubatora (samica składa wtedy drugie), hodowla w niewoli, dokarmianie i skrzynki lęgowe. W ciągu ok. 30 lat populacja urosła do kilkuset ptaków. W ostatnich latach znów maleje, więc program trwa.
Sokół skalny: wyspiarz z Europy
Jeden z gatunków atlasu ma podobną, wyspiarską historię. Sokół skalny (Falco eleonorae, ang. Eleonora's Falcon) gniazduje kolonijnie na skalistych wyspach Morza Śródziemnego i Wysp Kanaryjskich. Lęgi zaczyna dopiero pod koniec lata, kiedy inne ptaki je kończą. Dzięki temu pisklęta rosną jesienią, w czasie przelotu małych ptaków nad morzem, i rodzice mają czym je karmić.
Zimuje prawie cała populacja w jednym miejscu: na Madagaskarze. Ptaki z nadajnikami pokazały, że lecą tam przez środek Afryki, a nie wzdłuż wybrzeży, jak sądzono wcześniej. Mała europejska wyspa i wielka wyspa na Oceanie Indyjskim są dwoma końcami życia tego samego ptaka.
Filmy
- YouTube: orzeł australijski
- YouTube: drapieżnik rozbija jajo emu kamieniem
- YouTube: myszołów galapagoski
- YouTube: ratowanie pustułki maskareńskiej
Źródła
- Wikipedia: Wedge-tailed eagle, Black-breasted buzzard, Letter-winged kite
- Faaborg J. i in. (1995). Confirmation of cooperative polyandry in the Galapagos hawk (Buteo galapagoensis). Behavioral Ecology and Sociobiology 36.
- Mauritian Wildlife Foundation: Mauritius Kestrel
- Jones C. G. i in. (1995). The restoration of the Mauritius Kestrel Falco punctatus population. Ibis 137.
- Gschweng M. i in. (2008). All across Africa: highly individual migration routes of Eleonora's falcon. Proceedings of the Royal Society B 275.
Mini-quiz
- Kto zastępuje sępy w Australii?
- Co to jest poliandria i u którego drapieżnika ją opisano?
- Dlaczego sokół skalny zaczyna lęgi dopiero pod koniec lata?
Odpowiedzi
- Głównie orzeł australijski, a razem z nim kanie i kruki.
- Układ, w którym jedna samica ma kilku partnerów; u myszołowa galapagoskiego wszystkie samce grupy pomagają przy gnieździe.
- Żeby pisklęta rosły jesienią, kiedy nad morzem przelatują małe ptaki wędrowne, którymi rodzice je karmią.
Zobacz, posłuchaj, poczytaj
Sokół skalny Falco eleonorae (ang. Eleonora's Falcon)
| Cecha | Sokół skalny | Kobuz |
|---|---|---|
| Grupa sylwetki | sokoły | sokoły |
| Skrzydła | bardzo długie i wąskie | bardzo długie, sierpowate (jak u jerzyka) |
| Koniec skrzydła („palce”) | brak | brak |
| Ogon | długi | krótki do średniego |
| Głowa | krótka | krótka |
| Ułożenie skrzydeł i lot | elegancki i elastyczny | zwinny i szybki; łapie owady w locie |
Kobuz Falco subbuteo
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Sokół skalny, otwiera się w nowej karcie