Bielik olbrzymi
Bielik olbrzymi (Haliaeetus pelagicus, ang. Steller's Sea Eagle) gniazduje tylko na rosyjskim Dalekim Wschodzie: na Kamczatce i wybrzeżach Morza Ochockiego. Samice ważą do ok. 9 kg, więc średnio to najcięższy orzeł świata. Rozpoznasz go od razu: ogromny żółty dziób, białe barki, ogon i nogawice.
Latem łowi łososie idące na tarło. Zimą wiele ptaków przenosi się na japońską wyspę Hokkaido, gdzie na krze czekają na ryby przy kutrach. Cała populacja to ok. 4–5 tysięcy ptaków.
Na Hokkaido bieliki zaczęły też jeść resztki jeleni zostawiane przez myśliwych i truć się ołowiem z pocisków. Japonia zakazała tam amunicji ołowianej na jelenie już ok. 2000 r. To ten sam problem, który znasz z lekcji o truciznach, i jedno z pierwszych takich rozwiązań na świecie.
Orzeł filipiński
Orzeł filipiński, nazywany też małpożerem (Pithecophaga jefferyi, ang. Philippine Eagle), żyje tylko na czterech wyspach Filipin, a większość par na Mindanao. Ma ok. metra długości, wąski, wysoki dziób i nastroszony czub. Poluje w koronach lasu na lotokoty, cywety, małpy i duże ptaki.
Para zajmuje bardzo duży rewir w lesie i wychowuje jedno młode raz na dwa lata. Szacunek z 2023 r. mówi o ok. 400 parach. Gatunek jest krytycznie zagrożony, bo lasów nizinnych na Filipinach zostało niewiele, a ptaki wciąż giną od strzałów i w pułapkach. Jest ptakiem narodowym Filipin, a za jego zabicie grozi wieloletnie więzienie.
To azjatycki odpowiednik harpii: inny kontynent, inna linia orłów, to samo zadanie i podobne kłopoty.
Kobczyk amurski: sokół nad oceanem
Kobczyk amurski (Falco amurensis, ang. Amur Falcon) jest wielkości pustułki i waży ok. 150 g. Gniazduje w południowo-wschodniej Syberii i północnych Chinach, a zimuje na południu Afryki. W obie strony to ok. 22 000 km rocznie, jedna z najdłuższych wędrówek wśród drapieżników.
Jesienią leci przez północno-wschodnie Indie, a potem z zachodniego wybrzeża Indii przez Morze Arabskie do Afryki Wschodniej: ok. 3 000 km nad otwartą wodą, bez lądowania. Prawdopodobnie korzysta z wiatrów monsunu i żywi się po drodze ważkami, które wędrują tą samą trasą.
Przed tym skokiem kobczyki zatrzymują się na kilka tygodni w stanie Nagaland, przy zbiorniku Doyang. Zbiera się ich tam w tym samym czasie nawet około miliona; to największe znane zgromadzenie ptaków drapieżnych na świecie.
W 2012 r. przyrodnicy udokumentowali, że mieszkańcy łowią tam kobczyki w sieci na mięso, według szacunków 120–140 tysięcy ptaków w jednym sezonie. Organizacje przyrodnicze, kościoły i rady wiosek zareagowały razem. Już rok później nie odnotowano ani jednego zabitego ptaka, a wieś Pangti ogłosiła się stolicą kobczyków i zarabia na przyjezdnych obserwatorach. To jedna z najszybszych zmian w historii ochrony drapieżników.
Trzmielojad, który leci nad morzem
Z lekcji o fizyce szybowania wiesz, że ptaki szybujące omijają morze, bo nad wodą nie ma kominów termicznych. Trzmielojad czubaty (Pernis ptilorhynchus, ang. Oriental Honey Buzzard), bliski krewny naszego trzmielojada, robi wyjątek.
Ptaki z Japonii śledzone przez satelitę jesienią startują z zachodnich wysp kraju i lecą ok. 700 km nad Morzem Wschodniochińskim do Chin. O tej porze roku wieją tam stałe wiatry w plecy. Wiosną wiatry są inne, więc trzmielojady wracają dłuższą drogą, lądem przez Półwysep Koreański. Trasa jesienna i wiosenna tworzą razem pętlę, podobnie jak u części europejskich drapieżników.
Szlak wschodnioazjatycki
Wzdłuż wschodniego wybrzeża Azji biegnie szlak, o którym w Europie mało się mówi. Drapieżniki lecą nim z Syberii, Chin i Japonii do Azji Południowo-Wschodniej, częściowo skacząc z wyspy na wyspę. Najbardziej znane punkty liczenia to Chumphon w Tajlandii, w najwęższym miejscu Półwyspu Malajskiego, i południowy cypel Tajwanu. Jesienią liczy się tam setki tysięcy ptaków, głównie krogulców chińskich (Accipiter soloensis, ang. Chinese Sparrowhawk) i trzmielojadów czubatych.
Skład przelotu jest inny niż w Europie, ale zasada ta sama co nad Cieśniną Gibraltarską: ląd zwęża się jak lejek, a ptaki, które wolą lecieć nad lądem, zbierają się w jego ujściu.
Sępy Azji Południowej
O katastrofie sępów w Indiach, Pakistanie i Nepalu i o diklofenaku jest osobna część lekcji o truciznach. Tutaj tylko jedno dopowiedzenie: tam, gdzie lek wycofano i założono „strefy bezpieczne dla sępów”, spadki się zatrzymały, a w Nepalu liczebność powoli rośnie. W Europie diklofenak dla zwierząt jest wciąż dopuszczony w kilku krajach, w tym w Hiszpanii, gdzie żyje większość europejskich sępów.
Filmy
- YouTube: bieliki olbrzymie na Hokkaido
- YouTube: orzeł filipiński
- YouTube: kobczyki amurskie w Nagalandzie
Źródła
- BirdLife International: Steller's Sea Eagle i Philippine Eagle
- Philippine Eagle Foundation
- Conservation India: Amur Falcon massacre in Nagaland (2012)
- Wikipedia: Amur falcon
- Higuchi H. i in. (2005). Migration of Honey-buzzards Pernis apivorus based on satellite tracking. Ornithological Science 4.
- SAVE: Saving Asia's Vultures from Extinction
Mini-quiz
- Gdzie zimuje kobczyk amurski i co jest najtrudniejszym odcinkiem jego trasy?
- Dlaczego trzmielojad czubaty może jesienią lecieć nad morzem?
- Co łączy orła filipińskiego z harpią wielką?
Odpowiedzi
- Na południu Afryki; najtrudniejszy jest przelot ok. 3 000 km nad Morzem Arabskim bez lądowania.
- Bo jesienią nad Morzem Wschodniochińskim wieją stałe wiatry w plecy; wiosną ich nie ma i ptaki wracają lądem.
- Oba to wielkie orły lasu tropikalnego, które polują w koronach drzew, mają jedno młode co dwa lub trzy lata i giną razem z lasem.