Raport z art. 12 Dyrektywy Ptasiej
Artykuł 12 Dyrektywy Ptasiej zobowiązuje państwa członkowskie, żeby co sześć lat przekazywały Komisji informacje o stanie i trendach dziko żyjących ptaków. Raporty obejmują okresy 2008–2012, 2013–2018 i 2019–2024. Wyniki krajów za lata 2019–2024 są już publiczne w przeglądarce Europejskiej Agencji Środowiska, a unijne podsumowanie („State of Nature”) za ten okres ma się ukazać w 2027 roku. Poprzednie, z 2020 r., podało, że prawie jedna trzecia (30%) ocenianych gatunków ptaków lęgowych UE miała w latach 2007–2018 trend spadkowy.
Polska przygotowuje swoje wpisy głównie z danych Monitoringu Ptaków Polski, prowadzonego na zlecenie GIOŚ. Dla drapieżników to przede wszystkim Monitoring Ptaków Drapieżnych (MPD).
Przeglądarka raportów jest po angielsku. Na stronie gatunku szukaj wiersza z kodem kraju (PL, ES) i kolumn: Min, Max i Unit (liczebność; „p” to pary), ST (krótki okres), LT (długi okres), a w nich kierunku (I to wzrost, S stabilny, D spadek) i wielkości zmiany w procentach.
Jak czytać wpis
Każdy wpis ma kilka części:
- Liczebność: przedział od–do, w jednostce, którą liczy się dany gatunek. Zwykle są to pary, ale u błotniaka łąkowego samice lęgowe.
- Trend krótkoterminowy: tu lata 2013–2024. Kierunek i zmiana w procentach dla całego okresu, a w uwagach często też tempo roczne z przedziałem ufności.
- Trend długoterminowy: tu od 1980 r. W Polsce liczony zwykle jako różnica między dawnymi i obecnymi oszacowaniami liczebności, a nie z corocznych liczeń, więc jest dużo mniej dokładny.
- Powód zmiany oszacowania: czy różnica wobec poprzedniego raportu jest prawdziwa (genuine), czy wynika ze zmiany metody (method). Ta kolumna chroni przed najczęstszym błędem: braniem nowej metody za nowe ptaki.
Raport nie podaje kategorii PECBMS. Poniżej tam, gdzie raport podaje tempo roczne z przedziałem ufności, kategorię przeliczyłam sama według kryteriów z lekcji 3.
Pięć drapieżników z kursu
Bielik — Haliaeetus albicilla
Bielik (Haliaeetus albicilla, ang. White-tailed Eagle) to najlepiej znana polska historia powrotu. W raporcie za lata 2019–2024 Polska podała 1600–2000 par. Trend krótkoterminowy (2013–2024) to wzrost średnio o ok. 6,4% rocznie, z przedziałem ufności 4,5–8,2%, czyli łącznie o ok. 110% (od 70% do 158%). Według kryteriów PECBMS to umiarkowany wzrost, bo dolna granica przedziału jest poniżej 5% rocznie.
W poprzednim raporcie (2013–2018) Polska podawała 1300–1900 par. Nowy przedział jest wyższy, ale raport zaznacza, że zmiana oszacowania wynika z metody, więc samych tych dwóch przedziałów nie należy od siebie odejmować. O wzroście świadczy trend z corocznych liczeń MPD.
| Cecha | Bielik | Orzeł przedni | Rybołów |
|---|---|---|---|
| Grupa sylwetki | orły | orły | rybołów |
| Skrzydła | bardzo długie i szerokie, prostokątne jak drzwi | długie, zwężone u nasady, tylna krawędź w kształcie „S” | bardzo długie i wąskie, mocno zgięte w nadgarstku |
| Koniec skrzydła („palce”) | 7, głębokie | 7 | 4, długie |
| Ogon | krótki, klinowaty | długi, zaokrąglony | krótki, prosto ścięty |
| Głowa | ogromna, z dziobem wystaje prawie tak daleko jak ogon | średnia, wystaje mniej niż u bielika | mała, wystaje |
| Ułożenie skrzydeł i lot | płasko | płytkie V | skrzydła w „M” jak u mewy |
Orzeł przedni Aquila chrysaetos
Rybołów Pandion haliaetus
Orlik krzykliwy — Clanga pomarina
Orlik krzykliwy (Clanga pomarina, ang. Lesser Spotted Eagle) to ptak, dla którego Polska ma szczególną odpowiedzialność. W raporcie za lata 2019–2024: 2300–2500 par. Trend krótkoterminowy: ok. +1% rocznie, z przedziałem od −0,9% do +2,9%. Przedział obejmuje zero i nie wychodzi poza ±5% rocznie, więc według kryteriów PECBMS to trend stabilny. Już w poprzednim raporcie (2013–2018) trend orlika był stabilny.
To dobry przykład dla lekcji 3: jeśli w jakiejś ostoi orlików ubywa, a w kraju jest stabilnie, przyczyny trzeba szukać na miejscu.
| Cecha | Orlik krzykliwy | Myszołów | Orlik grubodzioby |
|---|---|---|---|
| Grupa sylwetki | orły (mały orzeł) | myszołowy | orły |
| Skrzydła | długie, prostokątne, średnio szerokie | średniej długości, szerokie, zaokrąglone | szersze i bardziej prostokątne niż u krzykliwego |
| Koniec skrzydła („palce”) | 7 | 5 | 7 |
| Ogon | krótki | krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz | krótki |
| Głowa | mała i wąska | duża, szyja krótka, słabo wystaje | masywniejsza niż u krzykliwego |
| Ułożenie skrzydeł i lot | płasko, z opuszczoną „ręką” | płytkie V; często krąży | „ręka” mocno opuszczona |
Myszołów Buteo buteo
Orlik grubodzioby Clanga clanga
Błotniak łąkowy — Circus pygargus
Błotniak łąkowy (Circus pygargus, ang. Montagu's Harrier) gniazduje na ziemi, często w zbożu i na wilgotnych łąkach, więc zależy od tego, kiedy i jak się kosi. Raport liczy go w samicach lęgowych (zdarza się, że samiec ma dwie partnerki). W raporcie za lata 2019–2024: 2200–3600 samic (najlepsze oszacowanie ok. 2800). Trend krótkoterminowy: ok. −0,3% rocznie, z przedziałem od −2,9% do +2,4%, czyli według kryteriów PECBMS stabilny.
Ciekawie wygląda to obok poprzedniego raportu. Za lata 2013–2018 Polska podała 3400–4500 samic i trend malejący: mnożnik 0,9541 rocznie (przedział 0,9223–0,9859), czyli ok. −4,6% rocznie i umiarkowany spadek według PECBMS. Nowy raport pokazuje stabilizację w latach 2013–2024 i niższą liczebność, a zmianę oszacowania opisuje jako prawdziwą. Sześć lat później ten sam gatunek ma więc inną kategorię. To nie sprzeczność: inne lata w oknie, inny wynik.
| Cecha | Błotniak łąkowy | Błotniak zbożowy |
|---|---|---|
| Grupa sylwetki | błotniaki | błotniaki |
| Skrzydła | długie, bardzo wąskie i spiczaste (najsmuklejszy błotniak) | długie, szersze niż u łąkowego, „ręka” bardziej zaokrąglona |
| Koniec skrzydła („palce”) | 4, krótkie | 5 |
| Ogon | długi, wąski | długi, wąski |
| Głowa | mała | mała, z szlarą podobną do sowiej |
| Ułożenie skrzydeł i lot | wyraźne V; lot nisko, kołysze się | V; lot nisko nad polem |
Błotniak zbożowy Circus cyaneus
Pustułka — Falco tinnunculus
Pustułka (Falco tinnunculus, ang. Common Kestrel) w Polsce: trend krótkoterminowy (2013–2024) to ok. +3,6% rocznie, z przedziałem 2,0–5,1%, czyli według kryteriów PECBMS umiarkowany wzrost. Raport podaje 5600–7300 par, więcej niż poprzedni (4400–5400), ale tę różnicę oznacza jako wynik zmiany metody. To podręcznikowy przypadek: wzrost populacji widać w trendzie z liczeń, a nie w porównaniu dwóch oszacowań liczebności.
W Hiszpanii pustułek jest znacznie więcej: raport hiszpański za lata 2019–2024 podaje ok. 54–64 tysiące par. Trend krótkoterminowy (2013–2024) jest tam stabilny, ale długoterminowy (2002–2024) to spadek o ok. 22–36%. Krótki i długi okres mogą więc mówić różne rzeczy o tej samej populacji.
| Cecha | Pustułka | Pustułeczka | Drzemlik |
|---|---|---|---|
| Grupa sylwetki | sokoły | sokoły | sokoły |
| Skrzydła | długie, wąskie, spiczaste (końce tępsze niż u innych sokołów) | jak u pustułki, smuklejsze | krótkie, szerokie u nasady, spiczaste |
| Koniec skrzydła („palce”) | brak, koniec skrzydła ostry | brak | brak |
| Ogon | długi, zaokrąglony na końcu | długi, klinowaty: środkowe sterówki wystają | średni |
| Głowa | krótka | krótka | krótka |
| Ułożenie skrzydeł i lot | zawisa; uderzenia szybkie i płytkie | zawisa | szybki i niski, tuż nad ziemią; nie zawisa |
Pustułeczka Falco naumanni
Drzemlik Falco columbarius
Kania ruda — Milvus milvus
Kania ruda (Milvus milvus, ang. Red Kite) przybywa w Polsce: raport za lata 2019–2024 podaje 3300–5200 par i trend ok. +5,5% rocznie, z przedziałem 3,3–7,8%. Według kryteriów PECBMS to wciąż umiarkowany wzrost, z tego samego powodu co u bielika. Poprzedni raport podawał 1500–2100 par, ale i tu raport przypisuje zmianę oszacowania metodzie.
W Hiszpanii kania ruda (hiszp. milano real) figuruje w krajowym katalogu jako gatunek zagrożony wyginięciem (En Peligro de Extinción). Ostatni ogólnokrajowy spis lęgowy SEO/BirdLife z 2014 r. dał co najmniej 2312 par, a zimą 2014 r. naliczono ok. 50 tysięcy kań. Według SEO/BirdLife populacja lęgowa była wtedy o ok. 31% mniejsza niż dwadzieścia lat wcześniej, a zimująca o ok. 24%. Hiszpański raport z art. 12 za lata 2019–2024 podaje jednak tylko 1806 par i spadek długoterminowy (1990–2024) o ok. 27–31%, przy wzroście o ok. 24–30% w latach 2013–2024. Te źródła liczyły inaczej, więc ich liczb par nie da się wprost zestawić: już poprzedni raport hiszpański ostrzegał, że jego dane pochodzą z innej metody niż spisy krajowe. Spis zimowy 2024/25 dał już 73 353 kanie na 1388 noclegowiskach. Według SEO/BirdLife wiele kań oznakowanych w innych krajach Europy spędza zimę właśnie w Hiszpanii.
Liczba zimujących kań w Hiszpanii rośnie, ale zimą przylatują tam też ptaki z innych krajów. Rosnąca liczba na zimowisku nie musi więc znaczyć, że przybywa hiszpańskich par lęgowych. Do tego potrzebny jest spis lęgowy.
| Cecha | Kania ruda | Kania czarna |
|---|---|---|
| Grupa sylwetki | kanie | kanie |
| Skrzydła | bardzo długie i wąskie, wyraźnie „złamane” w nadgarstku | długie, dość wąskie, „złamane” w nadgarstku |
| Koniec skrzydła („palce”) | 5, wyraźne | 5–6, średnio rozcapierzone |
| Ogon | długi, głęboko wcięty, wcięcie widać zawsze | długi, płytko wcięty; rozłożony wygląda prawie prosto |
| Głowa | średnia, jasna, wystaje umiarkowanie | średnia, wystaje umiarkowanie |
| Ułożenie skrzydeł i lot | skrzydła lekko łukiem, lot elastyczny; kręci ogonem | płasko, „ręka” lekko opuszczona; stale skręca ogonem |
Kania czarna Milvus migrans
Wszystkie razem
| Gatunek | Kraj | Liczebność (raport 2019–2024) | Trend 2013–2024 | Kategoria według kryteriów PECBMS |
|---|---|---|---|---|
| bielik | Polska | 1600–2000 par | +6,4% rocznie (4,5–8,2) | umiarkowany wzrost |
| orlik krzykliwy | Polska | 2300–2500 par | +1% rocznie (−0,9–2,9) | stabilny |
| błotniak łąkowy | Polska | 2200–3600 samic | −0,3% rocznie (−2,9–2,4) | stabilny |
| pustułka | Polska | 5600–7300 par | +3,6% rocznie (2,0–5,1) | umiarkowany wzrost |
| kania ruda | Polska | 3300–5200 par | +5,5% rocznie (3,3–7,8) | umiarkowany wzrost |
| myszołów | Polska | 47 700–55 400 par | +0,2% rocznie (−0,4–0,9) | stabilny |
Myszołów (Buteo buteo, ang. Common Buzzard) jest tu dla porównania: to najliczniejszy polski drapieżnik, ponad dziesięć razy liczniejszy od kani rudej.
Drugi pomiar: Monitoring Ptaków Drapieżnych
Raport z art. 12 to jedno spojrzenie. Drugie daje krajowy Monitoring Ptaków Drapieżnych, który od 2007 roku liczy pary na tych samych 49 powierzchniach 10 × 10 km. Raport za lata 2021–2024 podaje dla niego roczne tempo zmian λ (1 to brak zmian) z błędem standardowym i kategorię według tych samych kryteriów, które znasz z lekcji 3:
| Gatunek | λ (2007–2023) | Błąd standardowy | Kategoria |
|---|---|---|---|
| bielik | 1,0642 | 0,0070 | umiarkowany wzrost |
| kania ruda | 1,0562 | 0,0074 | umiarkowany wzrost |
| pustułka | 1,0156 | 0,0048 | umiarkowany wzrost |
| orlik krzykliwy | 1,0037 | 0,0056 | stabilny |
| myszołów | 0,9975 | 0,0020 | stabilny |
| błotniak łąkowy | 0,9856 | 0,0082 | stabilny |
Kategorie zgadzają się z raportem z art. 12 przy wszystkich sześciu gatunkach. Przyjrzyj się błotniakowi łąkowemu: λ jest mniejsze od 1, a jednak to trend stabilny. Przedział ufności to ok. 0,9856 ± 1,96 × 0,0082, czyli 0,970–1,002. Obejmuje 1 i mieści się między 0,95 a 1,05, więc spadku nie da się odróżnić od wahań. Ten sam raport mówi zresztą, że przez pierwsze lata programu błotniaków łąkowych ubywało i ich liczebność ustabilizowała się dopiero w latach 2022–2023; w tym czasie prowadzono w kraju kilka projektów czynnej ochrony tego gatunku.
Źródła
- Beuch S., Chodkiewicz T., Przymencki M., Wardecki Ł., Sikora A., Neubauer G., Smyk B., Marchowski D., Ławicki Ł., Meissner W., Chylarecki P. 2024. Monitoring Ptaków Polski w latach 2021–2024. Biuletyn Monitoringu Przyrody 28: 1–108. GIOŚ, Warszawa: Monitoring Ptaków Drapieżnych (s. 34) i tabela D.1 (s. 73).
- Dyrektywa 2009/147/WE, art. 12 (raport co sześć lat).
- Raporty z art. 12 w przeglądarce EEA (okres 2019–2024, dane Polski i Hiszpanii; okres 2013–2018 pod adresem z
period=3): bielik, orlik krzykliwy, błotniak łąkowy (i 2013–2018), pustułka, kania ruda, myszołów. - Komisja Europejska 2020. The state of nature in the European Union, COM(2020) 635 (30% gatunków lęgowych z trendem spadkowym w latach 2007–2018).
- BISE. State of nature (raport za lata 2019–2024 planowany na 2027 r.).
- SEO/BirdLife 2026. Realizamos nuevos censos de milano para conocer su situación en España (spis zimowy 2024/25).
- Molina B., del Moral J.C. (red.) 2015. El milano real en España. III Censo Nacional. Población invernante y reproductora en 2014 y método de censo. SEO/BirdLife, Madryt (omówienie: ecoticias.com).
Zobacz, posłuchaj, poczytaj
Bielik Haliaeetus albicilla (ang. White-tailed Eagle)
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Bielik, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Bielik, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Bielik, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Bielik, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Bielik, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Bielik, otwiera się w nowej karcie
Orlik krzykliwy Clanga pomarina (ang. Lesser Spotted Eagle)
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Orlik krzykliwy, otwiera się w nowej karcie
Błotniak łąkowy Circus pygargus (ang. Montagu's Harrier)
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Błotniak łąkowy, otwiera się w nowej karcie
Pustułka Falco tinnunculus (ang. Common Kestrel)
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Pustułka, otwiera się w nowej karcie
Kania ruda Milvus milvus (ang. Red Kite)
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Kania ruda, otwiera się w nowej karcie
Myszołów Buteo buteo (ang. Common Buzzard)
| Cecha | Myszołów | Trzmielojad | Kurhannik |
|---|---|---|---|
| Grupa sylwetki | myszołowy | myszołowy | myszołowy |
| Skrzydła | średniej długości, szerokie, zaokrąglone | długie i szerokie, węższe u nasady niż u myszołowa | dłuższe niż u myszołowa |
| Koniec skrzydła („palce”) | 5 | 5–6, dość krótkie | 5 |
| Ogon | krótki, szeroki, często rozłożony w wachlarz | dłuższy niż u myszołowa, boki zaokrąglone | średni, rudawy, prawie bez prążków |
| Głowa | duża, szyja krótka, słabo wystaje | mała, wysunięta daleko na długiej szyi (jak u kukułki) | jasna, wystaje jak u myszołowa |
| Ułożenie skrzydeł i lot | płytkie V; często krąży | płasko albo z lekko opuszczoną „ręką”; uderzenia głębokie i elastyczne | wyraźniejsze V niż u myszołowa; często zawisa |
Trzmielojad Pernis apivorus
Kurhannik Buteo rufinus
- Filmy: jak rozpoznać (YouTube): Myszołów, otwiera się w nowej karcie
- Filmy: w locie (YouTube): Myszołów, otwiera się w nowej karcie
- Głosy (xeno-canto): Myszołów, otwiera się w nowej karcie
- Więcej zdjęć (Wikimedia Commons): Myszołów, otwiera się w nowej karcie
- Artykuł (Wikipedia, po angielsku): Myszołów, otwiera się w nowej karcie
- Obserwacje na mapie (iNaturalist): Myszołów, otwiera się w nowej karcie