Przejdź do treści
World of Raptors

O świcie sowy wracają na dzienne kryjówki, a myszołowy czekają na pierwsze kominy ciepłego powietrza.

Naucz się czytać niebo

Kurs o drapieżnikach dziennych i nocnych, czyli ptakach drapieżnych i sowach: jak żyją, polują i wędrują, i jak rozpoznać je w terenie, od polskich pól po Cieśninę Gibraltarską.

Zacznij kursOtwórz atlas
drapieżniki dzienne
32
sów
13
moduły
24
lekcji
125
Pora nieba
Orzeł południowy, w locie
Fot. Tisha Mukherjee, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Gatunek na dziś

Orzeł południowy

Aquila fasciata

ang. Bonelli's Eagle, hiszp. Águila perdicera

Rozpiętość skrzydeł: ok. 150–170 cmDla porównania: rozłożone ręce dorosłego człowieka, ok. 170 cm
Grupa sylwetki
orły
Kiedy
cały rok
Gdzie w kursie
Cieśnina Gibraltarska, Południe Hiszpanii
Karta gatunku

Kurs

Dwie ścieżki, 24 moduły

Biologia tłumaczy, dlaczego drapieżnik wygląda i lata tak, a nie inaczej. Rozpoznawanie uczy, jak wykorzystać to w terenie. Można iść po kolei albo zacząć od jednej ze ścieżek.

Ścieżka A: Biologia

Jak drapieżniki widzą, polują, wychowują młode i wędrują, i co im dziś zagraża.

  1. A1Kim są ptaki drapieżne?Sokół jest bliżej spokrewniony z papugą niż z jastrzębiem. Ten moduł wyjaśnia, jak to możliwe i co w ogóle znaczy słowo „drapieżnik”.5 lekcji
  2. A2Anatomia łowcyKażdy ptak drapieżny to zestaw narzędzi dopasowanych do jednej pracy: znaleźć, złapać i zjeść zdobycz. W tym module rozkładasz ten zestaw na części.5 lekcji
  3. A3Polowanie i ekologiaKażdy ptak drapieżny rozwiązuje ten sam problem: jak zdobyć jedzenie, zanim skończy się energia. Ten moduł pokazuje, jak różnie można go rozwiązać.5 lekcji
  4. A4Rozród i życie rodzinnePara bielików może być razem przez wiele lat, a młody orlik krzykliwy zwykle zabija w gnieździe młodsze rodzeństwo. Życie rodzinne drapieżników bywa bardzo czułe i bardzo brutalne.5 lekcji
  5. A5WędrówkiOrlik krzykliwy z Biebrzy leci na zimę do południowej Afryki, a prawie całą drogę pokonuje, nie machając skrzydłami. W tym module dowiesz się, jak to możliwe.5 lekcji
  6. A6OchronaJeszcze kilkadziesiąt lat temu za zabicie jastrzębia dostawało się nagrodę, a sokół wędrowny znikał z Europy. Dziś bieliki gniazdują pod Warszawą, a kondory znów latają nad Kalifornią. Ten moduł opowiada, jak do tego doszło i co wciąż jest zagrożeniem.5 lekcji
  7. A7Ludzie i drapieżnikiOd tysięcy lat polujemy z sokołami, malujemy orły na sztandarach i boimy się pohukiwania sowy. Dziś możemy też ptakom drapieżnym realnie pomagać, choćby jedną dobrze zapisaną obserwacją.5 lekcji
  8. A8Wspaniały świat sówSowa słyszy mysz pod śniegiem, leci tak cicho, że ofiara nie zdąży jej usłyszeć, i obraca głowę, bo oczu obrócić nie może. Ten moduł pokazuje, jak to wszystko działa i co z tego wynika dla nas, kiedy nocą stoimy w lesie i słuchamy.7 lekcji
  9. A9Budowa ptakaBrew, płaszcz, barkówki, pokrywy duże. Mostek z grzebieniem, widełki, pygostyl. Dziewięć worków powietrznych i płuca, przez które powietrze płynie w jedną stronę. W tym module rozbierasz jastrzębia na części, warstwa po warstwie, i zaglądasz do środka: do kości, do pióra, do klatki piersiowej.5 lekcji
  10. A10Ewolucja ptaków drapieżnychWidełki miał już tyranozaur, pióra welociraptor, a kuzyni sokołów byli kiedyś największymi drapieżnikami Ameryki Południowej. Ten moduł cofa się o sto pięćdziesiąt milionów lat i idzie z powrotem do dzisiaj: do kani, które w Australii roznoszą ogień, i myszołowów, których ubarwienie wciąż kształtuje dobór naturalny.5 lekcji
  11. A11Lot w praktycePustułka stoi w powietrzu z nieruchomą głową, sokół spada z nieba szybciej niż samochód na autostradzie, krogulec przemyka między drzewami tuż nad ziemią, a błotniak kołysze się nisko nad trzcinami. W tym module przyglądasz się, jak ptaki drapieżne latają, kiedy polują, i dlaczego każdy robi to inaczej.5 lekcji
  12. A12Krukowate: sąsiedzi drapieżnikówWrony gonią myszołowa, zanim zobaczysz go sama. Kruk krąży nad zboczem jak orzeł i bywa z nim mylony. W starym gnieździe sroki wychowuje młode uszatka, a w gnieździe wrony kobuz. Krukowate to najbliżsi sąsiedzi ptaków drapieżnych, a do tego jedne z najinteligentniejszych ptaków świata. Ten moduł pokazuje, kim są i co ich łączy z drapieżnikami.5 lekcji
  13. A13Małe ptaki: codzienni sąsiedzi i zdobyczWróble pod blokiem, sikory w karmniku, kos na trawniku, skowronek nad polem. Małe ptaki widzimy codziennie, a dla krogulca, sóweczki, kobuza czy drzemlika są codziennym chlebem. Ten moduł uczy rozpoznawać najpospolitsze małe ptaki miasta, lasu i łąki i patrzeć na nie tak, jak patrzy na nie drapieżnik.5 lekcji

Ścieżka B: Rozpoznawanie w terenie

Jak rozpoznać je w locie: metoda, Polska, południe Hiszpanii, cieśnina i sowy nocą.

  1. B1Metoda rozpoznawania w locieNajczęściej ptak drapieżny to sylwetka na tle nieba, daleko i pod światło. Ten moduł uczy, jak rozpoznać go mimo to.5 lekcji
  2. B2Ptaki drapieżne PolskiOd bielika nad Mazurami po myszołowa na słupie przy autostradzie: dzienne ptaki drapieżne, które można spotkać w Polsce, i jak je od siebie odróżnić.5 lekcji
  3. B3Cieśnina GibraltarskaBrama między Europą a Afryką. Kto przelatuje, jak go rozpoznać i gdzie stanąć, żeby go zobaczyć.5 lekcji
  4. B4Ptaki drapieżne południa HiszpaniiAndaluzja to jedno z najlepszych miejsc w Europie do obserwacji ptaków drapieżnych: góry z koloniami sępów, stepy z pustułeczkami, mokradła Doñany i przez cały rok orzeł iberyjski.5 lekcji
  5. B5Sowy, drapieżniki nocneSowy częściej się słyszy niż widzi. W tym module uczysz się rozpoznawać je przede wszystkim uchem, a dopiero potem wzrokiem.5 lekcji
  6. B6Marismas del Barbate, początek październikaRozlewiska u ujścia rzeki Barbate, na atlantyckim wybrzeżu na zachód od Tarify. Ostatnie drapieżniki jesiennego przelotu, pierwsze ptaki na zimę i ibis grzywiasty, którego prawie nigdzie indziej w Europie nie zobaczysz na wolności.5 lekcji
  7. B7Wielkość i kształtNa niebie nie ma linijki. Ten moduł uczy, jak mimo to ocenić wielkość ptaka i jak czytać jego kształt, zanim zobaczysz jakikolwiek kolor.5 lekcji
  8. B8Wirtualny punkt obserwacyjnyStado trzmielojadów nad Tarifą, za nim dwie kanie, wysoko krąg sępów, a nisko przemyka krogulec. Liczący na punkcie ma kilka sekund na każdego ptaka. W tym module stajesz na punkcie obserwacyjnym: ptaki przelatują w swoim tempie, a ty je rozpoznajesz i liczysz.5 lekcji
  9. B9SiewkowceStado drobnych ptaków na mule zrywa się, skręca jak jeden ptak i siada sto metrów dalej. Ten moduł uczy, jak w takim stadzie zobaczyć gatunki: najpierw kształt i zachowanie, potem lot i głos, a kolor na samym końcu.8 lekcji
  10. B10Wiek i upierzenie dużych orłówCiemny, pstry bielik z ciemnym dziobem to ptak w pierwszych latach życia; bielik z białym ogonem i żółtym dziobem ma co najmniej pięć lat. Duże orły przez kilka lat zmieniają szatę, a tylna krawędź ich skrzydeł zdradza, czy pierzyły się już choć raz. Ten moduł uczy czytać wiek z upierzenia, tak jak robią to doświadczeni obserwatorzy.5 lekcji
  11. PProjekt końcowyWszystko, czego nauczył mnie ten kurs, sprawdza się dopiero na zewnątrz: z lornetką, w wietrzny wrześniowy dzień, na wzgórzu nad Tarifą albo na skraju polskiego lasu. Projekt końcowy to plan, karta albo raport, które zrobię sama, i ostatnie spojrzenie na to, ile się nauczyłam od testu startowego.5 lekcji

Za dnia: metoda, lekcja 1

Osiem sylwetek na tle nieba

Zanim zapytasz „jaki to gatunek?”, zapytaj „z jakiej to grupy?”. Grupę rozpoznaje się po samej sylwetce, nawet pod światło, a to zawęża wybór z kilkudziesięciu gatunków do kilku.

Sylwetka od spodu: sępy
Skrzydła
ogromne, bardzo szerokie, głębokie „palce”
Ogon
bardzo krótki
Głowa
mała, wciągnięta
Przykłady
sęp płowy, sęp kasztanowaty
Lekcja: Sylwetka, 8 grup

Nocą: moduł B5

Nocny chór

Sowy częściej się słyszy niż widzi. W tym module uczysz się rozpoznawać je przede wszystkim uchem, a dopiero potem wzrokiem.

Moduł B5: Sowy, drapieżniki nocne

Moja lista

Każdy gatunek ma tu swoje miejsce

Sylwetki zaobserwowanych gatunków wypełniają się, gdy zaznaczę je na checkliście.

Otwórz checklistę