1. Karta rewirów
Przy każdej notatce:
- Wybierz kategorię z tabeli z lekcji 1 albo X, jeśli notatka nie wskazuje rewiru (ptak przelatujący, młody, polujący bez śladu terytorium).
- Wybierz rewir: nowy albo któryś z już zapisanych dla tego gatunku. Pomagają mapa, godzina i punkt: ptaki widziane w tej samej chwili w dwóch miejscach to dwa rewiry.
- Zapisz i przeczytaj, co mówi klucz i dlaczego.
Powierzchnia i notatki są wymyślone, ale każde zachowanie i każda kategoria pochodzą z tabel poradnika GIOŚ, a gatunki i ich proporcje z prawdziwego monitoringu (o tym pod wynikiem).
Rewir dostaje najwyższą kategorię z sezonu. Na mapie trójkąty to punkty widokowe, przerywane koła pokazują ok. 2 km wokół nich, a numerowane kółka to miejsca notatek.
Sezon na Pojezierzu Pomorskim. Powierzchnia 10 × 10 km: jezioro, olsy, lasy liściaste i pola; trzy punkty widokowe na bezleśnych wzniesieniach. Sześć dni na punktach od marca do lipca: w terminach kontroli z tabeli 5.8 poradnika i w czasie toków orlika (26 kwietnia). Trzynaście notatek, w kolejności dat.
Notatka 1 z 13: 25 marca, 9:40, punkt 1
- las
- ols
- młodnik
- woda
- trójkąt: punkt widokowy (P1–P3), przerywane koło: ok. 2 km wokół niego
- kółko z numerem: miejsce notatki
Bielik
Przez lunetę, z ok. 800 m: duże gniazdo na wierzchołku starej sosny nad jeziorem. Na wierzchu świeże, jasne końce gałęzi. W gnieździe leży ptak; widać tylko jasną głowę i żółty dziób.
Wynik według klucza
Bielik 1 rewir (pewny), myszołów 1–2, orlik krzykliwy 1–2, kania ruda 1 (pewny), trzmielojad 0–1. Razem 4–7 rewirów: cztery pewne (bielik, para myszołowów, para orlików, kania przy gnieździe) i trzy prawdopodobne (drugi myszołów, dwa orliki na granicy, trzmielojad). Trzy notatki (młody orlik, przelatująca kania, polujący krogulec) nie wskazują rewiru.
Czy taka powierzchnia jest prawdopodobna?
Porównaj swój wymyślony kwadrat z prawdziwymi. Monitoring Ptaków Drapieżnych liczy pary tą samą metodą na 49 powierzchniach 10 × 10 km. W latach 2021–2023:
| Gatunek | Na ilu powierzchniach go stwierdzono | Trend 2008–2023 |
|---|---|---|
| myszołów | na wszystkich | stabilny |
| jastrząb, krogulec | na ponad 80% | jastrząb: umiarkowany spadek; krogulec: stabilny |
| bielik | na 55% (w 2008 r. na 42%) | wzrost, w dekadę liczebność się podwoiła |
| kania ruda | na 47% (w 2008 r. na 24%) | wzrost |
| kania czarna | na ok. 20% | stabilny |
Kwadrat z myszołowem i bielikiem to więc zwykła powierzchnia, a kania ruda trafia się dziś mniej więcej na co drugiej. Krogulec, którego na karcie nie policzyłaś, najpewniej tam był: stwierdzano go na większości powierzchni, tylko trudno go przypisać do rewiru. Jeśli kiedyś trafisz na taki kwadrat w terenie, notatka o trzmielojadzie będzie cenna podwójnie: według tego samego raportu trzmielojada w Polsce umiarkowanie ubywa.
2. Quiz (próg zaliczenia: 80%)
12 pytań, jedno na ekranie
Po każdej odpowiedzi od razu zobaczysz, czy jest poprawna. Quiz zaliczasz, gdy odpowiesz dobrze na co najmniej 10 z 12 pytań (80%). Zaliczony quiz oznacza lekcję jako ukończoną.
3. Zadanie na wiosnę: godzina na punkcie
To zadanie nie wymaga zezwoleń ani podchodzenia do gniazd. Wybierz bezleśne wzniesienie z widokiem na skraj lasu i łąki, niedaleko domu.
- Jedna godzina, raz w sezonie. Pogodny, niezbyt wietrzny dzień na przełomie kwietnia i maja, między 9.00 a 14.00. To wariant „wskaźnik liczebności” z lekcji 2.
- Mapa i kompas. Wydrukuj mapę okolicy (Geoportal, OpenStreetMap) i zaznaczaj każdego drapieżnika z azymutem i tym, co robił.
- Kategorie. Po powrocie przypisz obserwacje do rewirów i kategorii; podaj wynik jako przedział dla każdego gatunku.
- Za rok to samo. Ten sam punkt, ten sam tydzień, ta sama godzina. Po kilku latach masz małą serię danych, której nie ma nikt inny.
- Odległość. Gdy zobaczysz gniazdo, zanotuj je i nie podchodź. Gniazda rzadkich gatunków nie publikuj w serwisach obserwacyjnych.
Jeśli chcesz liczyć naprawdę, zajrzyj na stronę Monitoringu Ptaków Polski: znajdziesz tam opisy programów i ich wyniki.
Źródła
- Źródła do każdej odpowiedzi są w lekcjach 1–4 tego modułu.
- Beuch S., Chodkiewicz T., Przymencki M., Wardecki Ł., Sikora A., Neubauer G., Smyk B., Marchowski D., Ławicki Ł., Meissner W., Chylarecki P. 2024. Monitoring Ptaków Polski w latach 2021–2024. Biuletyn Monitoringu Przyrody 28: 1–108. GIOŚ, Warszawa (Monitoring Ptaków Drapieżnych, s. 34).
- Notatki karty rewirów są wymyślone, a kategorie i zachowania opierają się na tabelach 5.7 i 6.20 poradnika GIOŚ (P. Chylarecki i in. (red.), Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny, wyd. 2, 2015, s. 97 i 395).