Przejdź do treści
B11 Rewiry, toki i gniazdaLekcja 5 z 5

Sezon na próbę

Na koniec cały sezon w pigułce: trzynaście notatek z trzech punktów widokowych, od marca do lipca, na powierzchni 10 × 10 km na Pojezierzu Pomorskim. Każdą przypisujesz do kategorii i do rewiru, a na koniec dostajesz liczebność gatunków jako przedział, tak jak w prawdziwym raporcie. Potem quiz, który zalicza moduł, i zadanie na wiosnę.

1. Karta rewirów

Przy każdej notatce:

  1. Wybierz kategorię z tabeli z lekcji 1 albo X, jeśli notatka nie wskazuje rewiru (ptak przelatujący, młody, polujący bez śladu terytorium).
  2. Wybierz rewir: nowy albo któryś z już zapisanych dla tego gatunku. Pomagają mapa, godzina i punkt: ptaki widziane w tej samej chwili w dwóch miejscach to dwa rewiry.
  3. Zapisz i przeczytaj, co mówi klucz i dlaczego.

Powierzchnia i notatki są wymyślone, ale każde zachowanie i każda kategoria pochodzą z tabel poradnika GIOŚ, a gatunki i ich proporcje z prawdziwego monitoringu (o tym pod wynikiem).

Rewir dostaje najwyższą kategorię z sezonu. Na mapie trójkąty to punkty widokowe, przerywane koła pokazują ok. 2 km wokół nich, a numerowane kółka to miejsca notatek.

Sezon na Pojezierzu Pomorskim. Powierzchnia 10 × 10 km: jezioro, olsy, lasy liściaste i pola; trzy punkty widokowe na bezleśnych wzniesieniach. Sześć dni na punktach od marca do lipca: w terminach kontroli z tabeli 5.8 poradnika i w czasie toków orlika (26 kwietnia). Trzynaście notatek, w kolejności dat.

Notatka 1 z 13: 25 marca, 9:40, punkt 1

P1P2P31
  • las
  • ols
  • młodnik
  • woda
  • trójkąt: punkt widokowy (P1–P3), przerywane koło: ok. 2 km wokół niego
  • kółko z numerem: miejsce notatki

Bielik

Przez lunetę, z ok. 800 m: duże gniazdo na wierzchołku starej sosny nad jeziorem. Na wierzchu świeże, jasne końce gałęzi. W gnieździe leży ptak; widać tylko jasną głowę i żółty dziób.

Który to rewir?
Wynik według klucza

Bielik 1 rewir (pewny), myszołów 1–2, orlik krzykliwy 1–2, kania ruda 1 (pewny), trzmielojad 0–1. Razem 4–7 rewirów: cztery pewne (bielik, para myszołowów, para orlików, kania przy gnieździe) i trzy prawdopodobne (drugi myszołów, dwa orliki na granicy, trzmielojad). Trzy notatki (młody orlik, przelatująca kania, polujący krogulec) nie wskazują rewiru.

Czy taka powierzchnia jest prawdopodobna?

Porównaj swój wymyślony kwadrat z prawdziwymi. Monitoring Ptaków Drapieżnych liczy pary tą samą metodą na 49 powierzchniach 10 × 10 km. W latach 2021–2023:

GatunekNa ilu powierzchniach go stwierdzonoTrend 2008–2023
myszołówna wszystkichstabilny
jastrząb, krogulecna ponad 80%jastrząb: umiarkowany spadek; krogulec: stabilny
bielikna 55% (w 2008 r. na 42%)wzrost, w dekadę liczebność się podwoiła
kania rudana 47% (w 2008 r. na 24%)wzrost
kania czarnana ok. 20%stabilny

Kwadrat z myszołowem i bielikiem to więc zwykła powierzchnia, a kania ruda trafia się dziś mniej więcej na co drugiej. Krogulec, którego na karcie nie policzyłaś, najpewniej tam był: stwierdzano go na większości powierzchni, tylko trudno go przypisać do rewiru. Jeśli kiedyś trafisz na taki kwadrat w terenie, notatka o trzmielojadzie będzie cenna podwójnie: według tego samego raportu trzmielojada w Polsce umiarkowanie ubywa.

2. Quiz (próg zaliczenia: 80%)

12 pytań, jedno na ekranie

Po każdej odpowiedzi od razu zobaczysz, czy jest poprawna. Quiz zaliczasz, gdy odpowiesz dobrze na co najmniej 10 z 12 pytań (80%). Zaliczony quiz oznacza lekcję jako ukończoną.

3. Zadanie na wiosnę: godzina na punkcie

To zadanie nie wymaga zezwoleń ani podchodzenia do gniazd. Wybierz bezleśne wzniesienie z widokiem na skraj lasu i łąki, niedaleko domu.

  1. Jedna godzina, raz w sezonie. Pogodny, niezbyt wietrzny dzień na przełomie kwietnia i maja, między 9.00 a 14.00. To wariant „wskaźnik liczebności” z lekcji 2.
  2. Mapa i kompas. Wydrukuj mapę okolicy (Geoportal, OpenStreetMap) i zaznaczaj każdego drapieżnika z azymutem i tym, co robił.
  3. Kategorie. Po powrocie przypisz obserwacje do rewirów i kategorii; podaj wynik jako przedział dla każdego gatunku.
  4. Za rok to samo. Ten sam punkt, ten sam tydzień, ta sama godzina. Po kilku latach masz małą serię danych, której nie ma nikt inny.
  5. Odległość. Gdy zobaczysz gniazdo, zanotuj je i nie podchodź. Gniazda rzadkich gatunków nie publikuj w serwisach obserwacyjnych.

Jeśli chcesz liczyć naprawdę, zajrzyj na stronę Monitoringu Ptaków Polski: znajdziesz tam opisy programów i ich wyniki.

Źródła

  • Źródła do każdej odpowiedzi są w lekcjach 1–4 tego modułu.
  • Beuch S., Chodkiewicz T., Przymencki M., Wardecki Ł., Sikora A., Neubauer G., Smyk B., Marchowski D., Ławicki Ł., Meissner W., Chylarecki P. 2024. Monitoring Ptaków Polski w latach 2021–2024. Biuletyn Monitoringu Przyrody 28: 1–108. GIOŚ, Warszawa (Monitoring Ptaków Drapieżnych, s. 34).
  • Notatki karty rewirów są wymyślone, a kategorie i zachowania opierają się na tabelach 5.7 i 6.20 poradnika GIOŚ (P. Chylarecki i in. (red.), Monitoring ptaków lęgowych. Poradnik metodyczny, wyd. 2, 2015, s. 97 i 395).